Rafineriler

Rafineri Mevzuatta Nasıl Tanımlanır?

Rafineri, rafinaj faaliyetinde bulunan ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca izin verilen tüzel kişidir.

Rafinaj ise; hurda dahil olmak üzere standart dışı işlenmemiş, işlenmiş veya cevherden elde edilen altın, gümüş, platin ve paladyumun belirli teknikler uygulanmak suretiyle saflaştırılarak uluslararası kabul gören standartlara dönüştürülmesidir.

Bu tanımların kaynağı, Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ'dir (Tebliğ No: 2023/1, Hazine ve Maliye Bakanlığı, RG 23.02.2023 / 32113; 2023/2 ve 2024/1 sayılı Tebliğler ile değişik).

Tebliğ, 32 sayılı Karar'ın 1, 2, 7 ve 20. maddelerine; Kıymetli Madenler Borsası Aracı Kuruluşlarının Faaliyet Esasları ile Kıymetli Madenler Aracı Kurumlarının Kuruluşu Hakkında Yönetmelik'in 12. maddesine ve Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar ile İlgili Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği'nin 1 ve 8. maddelerine dayanır.

Giriş Kapısı — Kuruluş İzni

Ürünleri Türkiye'de alınıp satılabilecek ve yurt dışına ihraç edilebilecek rafinerilerin kuruluş izni için aranan şartlar:

Şirket yapısı

• Anonim şirket olarak kurulmuş olmak
• Esas sözleşmedeki ticaret unvanında "rafineri" ibaresinin bulunması
• Ödenmiş sermayenin 35.000.000 TL'den az olmaması
• Payların tamamının nama yazılı olması ve nakit şeklinde çıkarılması
• Esas sözleşmenin Tebliğ hükümlerine uygun olması

Kurucu ortaklarda aranan nitelikler

Türkiye'de yerleşik her bir kurucu ortak ve tüzel kişi kurucu ortaklarda yüzde on veya daha fazla ortaklık payı bulunan kişiler ile tüzel kişi ortaklarla ilişkili kişiler bakımından:

• Müflis olmama, konkordato ilan etmemiş olma, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusunun tasdik edilmemiş olması, hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmemiş olması
• Taksirli suçlar hariç olmak üzere, affa uğramış olsalar dahi süreli hapis cezası veya belirli suçlardan hükümlü bulunmamak — yüz kızartıcı suçlar · kamu güvenine karşı suçlar · 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'ndaki kaçakçılık suçları · 7262 sayılı Kanun kapsamındaki suçlar · 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'ndaki suçlar · suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama · terörizmin finansmanı · vergi kaçakçılığı ve bu suçlara iştirak
• Başvuru tarihi itibarıyla son 1 yıl içinde, faaliyet izni Tebliğ'in 18. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca Bakanlıkça iptal edilmiş rafinerilerde ortaklığı bulunmamak veya yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdür, iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi ya da imza yetkisini haiz çalışanı olmamak
• 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca idari yaptırıma uğramamış olmak
• Yüzde on veya daha fazla ortaklık payı bulunan şirketlerinin 6183 sayılı Kanun kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmaması
• Gerekli mali güce ve işin gerektirdiği dürüstlük ve yeterlilik ile itibara sahip bulunmak

Faaliyet İzni — Her Maden İçin Ayrı

Altın, gümüş, platin ve paladyum madenleri için Bakanlığa ayrı ayrı faaliyet izni başvurusunda bulunulur.

Başvuruya eklenecek belgeler

• Esas sözleşmenin yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nüshası
• Asgari şirket sermayesinin nakden ve defaten ödendiğini gösteren banka belgesi
• Ödenmiş sermaye miktarının onda birine karşılık gelen tutarın kamu sermayeli bankalardan birine yatırıldığını tevsik eden belge veya kamu/özel sermayeli bankalardan alınacak aynı tutarda teminat mektubu
• Kurumsal yönetime ilişkin belgeler
• Genel müdür ve iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi atandığına ve gerekli yetkilerle donatıldığına dair yönetim kurulu kararı
• Yönetmelikte belirtilen başvuru ücretinin yatırıldığını tevsik eden belge

Teknik ve fiziki şartlar

• Cevherden elde edilen bar, külçe, dore bar, granül ve hurda hâldeki kıymetli madenlerin rafinaj işlemlerini yapabilecek teknik donanım, personel, bina ve teçhizat
• Çevre Etki ve Değerlendirme Raporu (ÇED)
• Çevre şartlarının, güvenlik önlemlerinin ve hijyenik ortamın rafinaj işlemine uygun hazırlanması
• Atık maddelerin arıtılması ve geri kazanımına yönelik sistem
• Hassas analiz için gerekli alev saflaştırma tekniği ile diğer analitik tekniklerden en az birine sahip olmak
• Rafineri içinde, 10.03.2022 tarihli ve 31774 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğ uyarınca yetkilendirilmiş bir ayar evi bulunması
• İç kontrol sistemi oluşturmak, yeterli sayıda iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisinin yönetim kurulunca atanması ve iç kontrol biriminin kurulmuş olması

Asgari üretim kapasitesi

Asgari saflık ayarı

Rafinaj işlemlerinde elde edilebilecek saflık ayarı:

Uygunluk komisyonu

Başvuru sahibinin uluslararası kabul gören standartlarda kıymetli maden üretebilmek için gerekli teknik şartları ve kapasiteyi tam olarak haiz olup olmadığını belirlemek üzere Bakanlıkça bir komisyon oluşturulur. Komisyon şu kurumların temsilcilerinden oluşur:

• Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
• Borsa
• Darphane
• İlgili sanayi odası ile bir üniversitenin metalurji ve kimya bölümü

Komisyon tarafından yerinde yapılacak inceleme ile Darphane tarafından gerçekleştirilecek numune testleri neticesinde uygunluk raporu düzenlenir. Rapor salt çoğunlukla kabul edilir; ancak salt çoğunluk oyları içerisinde Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğünün ve Darphanenin oyunun birlikte bulunması zorunludur.

Faaliyet Sırasındaki Yükümlülükler

Damga ve işaretleme

Rafinerilerce üretilecek her külçe ve bar üzerinde bulunması zorunlu olanlar:

• Ayar damgası
• Rafinerinin amblemi ya da damgası
• Saflık ayarı
• 1 kilogramdan büyük bar ve külçelerde: ay-yıl veya yıl olarak tarih; altın dışındaki kıymetli madenlerde kilogram, gram veya ons cinsinden brüt ağırlık
• 1 kilogramlık külçelerde: kilogram veya gram cinsinden brüt ağırlık
• 1 kilogramdan küçük bar ve külçelerde: gram veya ons cinsinden brüt ağırlık
• 10 gram ve altındaki bar ve külçelerde seri numarası paket üzerinde belirtilebilir
• Maden ibaresi: altın için GOLD veya AU · gümüş için SILVER veya AG · platin için PLATINUM veya PT · paladyum için PALLADIUM veya PD

Granül gümüşlerde ayrıca: torbanın mühürlü olması, torba üzerinde ayar, ağırlık (torba ağırlığı dâhil olmadan), rafineri ismi ya da amblemi ile "Granül Gümüş" veya "Silver Granules" ibarelerinden biri ve üretim tarihi.

Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS)

Rafineriler tarafından üretilen standart işlenmemiş kıymetli madenler ile basılı kıymetli madenlerin üreticisi, üretim tarihi ve yeri, ağırlığı, saflık ayarı, seri numarası ve benzeri özelliklerinin Darphane tarafından sağlanan benzersiz kod ile her bir ürünün üzerine işlendiği ve aynı kodla kayıt altına alındığı sistemdir.

Bildirim yükümlülüğü

Rafineriler ürettikleri kıymetli madenlerin teknik özelliklerini ve fotoğraflarını/görünümlerini temsil edici nitelikte olmak üzere Bakanlığa bildirmek zorundadır. Borsa Rafineri Listesinde yer alan rafineriler söz konusu bilgi ve belgeleri ayrıca Borsaya da gönderir.

Uyum ve denetim belgeleri

• Tedarik zinciri uyum raporu — uluslararası kriterlere göre belirlenen sorumlu kıymetli maden tedarik zincirine ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde hazırlanan
• Bağımsız güvence raporu — Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayımlanan Güvence Denetim Standardı 3000 uyarınca yetkili bağımsız denetim kuruluşlarınca düzenlenen
• İç kontrol birimi ve iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi

Denetim ve Yaptırım

Gözetim ve denetim mercileri: Hazine ve Maliye Bakanlığı · Borsa · Darphane (KMTS ve numune testleri bakımından)

Faaliyet izninin iptali — Tebliğ'in 18. maddesinin birinci fıkrasında sayılan hâllerde (faaliyete 90 gün içinde başlamama, kuruluş veya faaliyet şartlarının bulunmaması ya da yitirilmesi, teknik şartlara ve standartlara aykırı üretim, tedarik zinciri uyum raporunun hazırlanmaması veya güvence raporunda olumsuz görüş, 16/6 incelemesinde teknik şartların bulunmaması, 9. maddeye aykırı faaliyet) faaliyet izni Bakanlıkça iptal edilir. (c) ve (e) bentleri uyarınca iptalde rafineri ve ortakları 5 yıl, (d) bendi uyarınca iptalde 1 yıl boyunca yeni başvuruda bulunamaz; (ç) bendi uyarınca iptal edilen rafineride son 1 yıl içinde ortaklığı veya yöneticiliği bulunanlar yeni bir rafineri kuruluşunda yer alamaz.

İdari para cezaları — 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesi çerçevesinde. Yetki belgesi olmaksızın faaliyet hâlinde 3/5. fıkra uygulanır: idari para cezasının yanı sıra iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir ay süreyle, iş yeri yalnız bu faaliyet için açılmışsa sürekli olarak durdurulması yaptırımı.

Kesişen risk alanları:

Bu Sektörde Tipik Uyuşmazlıklar

• Faaliyet izninin iptali ve mülkiyet hakkı. İptal işleminin idari yaptırım niteliği, ölçülülük ve anayasal mülkiyet hakkı bakımından tartışma doğurur.
• Ayar ve saflık uyuşmazlıkları. Teslim edilen madenin ayar raporuna uygunluğu; Borsada işlem gören standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin ayar raporuna uyumundan Borsa üyeleri sorumludur.
• Tedarik zinciri uyum denetimi bulguları. Sorumlu tedarik zinciri kriterlerine aykırılık tespitleri.
• Teknik şart ve kapasite uygunsuzluğu. Komisyon incelemesi ve Darphane numune testi sonuçlarına itiraz.
• Kurucu ortak niteliği tartışmaları. Geçmiş idari yaptırım veya ortaklık geçmişi nedeniyle başvurunun reddi.

Hangi Çalışma Alanlarımız Devreye Girer

Sık Sorulan Sorular

Rafineri kurmak için asgari sermaye ne kadardır?

Ödenmiş sermayenin 35.000.000 TL'den az olmaması gerekir. Payların tamamı nama yazılı olmalı ve nakit şeklinde çıkarılmalıdır. Ürünleri Borsada işlem görecek (Borsa Rafineri Listesine girecek) rafinerilerde ise ödenmiş sermaye en az 50 milyon TL, yıllık kapasite altın ve gümüşte en az 50 ton, platin ve paladyumda en az 10 ton olmalıdır (Tebliğ m.13/1).

Rafineri anonim şirket olmak zorunda mıdır?

Evet. Ayrıca esas sözleşmedeki ticaret unvanında "rafineri" ibaresinin bulunması zorunludur.

Kuruluş izni aldıktan sonra ne kadar sürem var?

Kuruluş izni tarihinden itibaren 180 gün içinde kuruluş işlemleri tamamlanarak faaliyet izni başvurusu yapılmalıdır. Yapılmazsa kuruluş izni iptal edilmiş sayılır. Bakanlık mücbir sebep veya haklı durum hâlinde süreyi 180 güne kadar uzatabilir; durumun devamı hâlinde bu ek süreyi 2 katına kadar artırabilir.

Her kıymetli maden için ayrı izin mi gerekir?

Evet. Altın, gümüş, platin ve paladyum için Bakanlığa ayrı ayrı faaliyet izni başvurusunda bulunulur.

Asgari üretim kapasitesi nedir?

Altın rafinerisi için yılda en az 10 ton altın, gümüş rafinerisi için yılda en az 10 ton gümüş, platin rafinerisi için yılda en az 1,5 ton platin, paladyum rafinerisi için yılda en az 1,5 ton paladyum üretim kapasitesi.

Teminat mektubu ne kadar olmalıdır?

Ödenmiş sermaye miktarının onda birine karşılık gelen tutar. Bu tutar kamu sermayeli bankalardan birine yatırılır veya kamu ya da özel sermayeli bankalardan aynı tutarda teminat mektubu alınır.

Rafineri içinde ayar evi bulunmak zorunda mıdır?

Evet. Üretilen ürünlerin ayarının belirlenmesi ve analiz edilmesi için rafineri içerisinde, 10.03.2022 tarihli ve 31774 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğ uyarınca yetkilendirilmiş bir ayar evi bulunması zorunludur.

Üretilen külçe üzerinde neler bulunmak zorundadır?

Ayar damgası, rafinerinin amblemi ya da damgası ve saflık ayarı zorunludur. Ağırlığa göre tarih ve brüt ağırlık ibareleri ile madene göre GOLD/AU, SILVER/AG, PLATINUM/PT, PALLADIUM/PD ibaresi bulunur.

KMTS nedir?

Kıymetli Maden Takip Sistemi. Üretilen her ürünün üreticisi, üretim tarihi ve yeri, ağırlığı, saflık ayarı ve seri numarası gibi özelliklerinin, Darphane tarafından sağlanan benzersiz kod ile ürün üzerine işlendiği ve aynı kodla kayıt altına alındığı sistemdir.

Faaliyet izni iptal edilirse ne olur?

Sonuç iptal sebebine göre değişir. Teknik şartlara ve standartlara aykırı üretim veya 9. maddeye aykırı faaliyet sebebiyle iptalde rafineri ve ortakları 5 yıl, 16/6 incelemesinde teknik şartların bulunmaması sebebiyle iptalde 1 yıl boyunca yeni başvuruda bulunamaz. İzin tedarik zinciri uyum raporu veya güvence raporu sebebiyle iptal edilmişse, bu rafineride son 1 yıl içinde ortaklığı bulunan veya yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdür, iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi ya da imza yetkisini haiz çalışanı olanlar yeni bir rafineri kuruluşunda yer alamaz.

Tebliğ'in tam metni, madde özetleri ve hukuki değerlendirmesi, kurucumuzun ortak yazarlığıyla yayımlanan Kambiyo Mevzuatı Rehberi'nde (R. Bülent Demirbağ / M. Abdullah Türkkan, Vedat Kitapçılık, 2026) yer alır.