Kıymetli Maden Rafinerilerinin Kuruluş Rejimi

Kıymetli maden rafinerisi kurmak ve işletmek isteyenlerin Hazine ve Maliye Bakanlığından sırasıyla kuruluş izni ve faaliyet izni almaları gerekir. Kuruluş izni şirket tüzel kişiliğinin tescili için ön koşuldur; faaliyet izni ise tesisin fiilen rafinaj işlemlerine başlamasını sağlar. Bu izinler için otuz beş milyon Türk lirası asgari ödenmiş sermaye, altın ve gümüşte yıllık on ton üretim kapasitesi, ödenmiş sermayenin onda biri tutarında teminat ve altında binde dokuz yüz doksan beş saflık derecesi aranır.

Rejimin yasal dayanağını Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 1567 Sayılı Kanun (1567 Sayılı Kanun) ve bu Kanun çerçevesinde yürürlüğe giren Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (32 Sayılı Karar) oluşturur. Hazine ve Maliye Bakanlığı teknik ve idari ayrıntıları, 23 Şubat 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2023/1) çerçevesinde düzenler. Kurucuların ve ortakların mali güçlerinin ispatını ise Mali Güç Tevsikine İlişkin Genelge (KMR-2024/2) belirler.

Kuruluş İzni ile Faaliyet İzni Arasındaki Fark Nedir?

Rafineri izni tek bir izin değildir. Kuruluş izni, ürünleri Türkiye'de alınıp satılabilecek ve yurt dışına ihraç edilebilecek bir rafinerinin kurulabilmesi için Bakanlıktan alınan ilk idari yetkidir. Yalnızca esas sözleşmenin tescilini ve şirketin anonim şirket olarak kurulmasını sağlar; kuruculara rafinaj yetkisi vermez.

Faaliyet izni ise kuruluş işlemlerini tamamlayan şirketin standart veya standart dışı kıymetli madenleri eriterek saflaştırma işlemlerine başlayabilmesi için verilen nihai yetkidir. Altın, gümüş, platin ve paladyum için Bakanlığa ayrı ayrı başvurulur ve her biri için ayrı ücret alınır. Şartları taşıyan ve komisyon denetiminden geçen şirket adına Bakanlık Rafineri Faaliyet İzin Belgesi düzenler. Faaliyet izni olmayan şirketlerin unvanlarında veya reklamlarında rafinaj yaptıkları izlenimini doğuracak ifadeler kullanması yasaktır.

Yüz Seksen Gün Kuralı Nasıl İşler?

Kuruluş izni verilen rafinerinin kurucu ortakları, kuruluş izni tarihinden itibaren yüz seksen gün içinde kuruluş işlemlerini tamamlayarak faaliyet izni almak üzere Bakanlığa başvurmak zorundadır. Bu süre içinde başvurmayanların kuruluş izni iptal edilmiş sayılır.

Süre mutlak değildir. Bakanlık, mücbir sebep veya haklı durum hâllerinin tevsiki, yani resmi belgeyle ispatı kaydıyla süreyi yüz seksen güne kadar uzatabilir; durumun devam etmesi hâlinde verdiği bu ek süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

Bir de kişiye bağlı bir engel vardır: başvuru tarihi itibarıyla son bir yıl içinde faaliyet izni tedarik zinciri uyum raporu veya bağımsız güvence raporu sebebiyle (Tebliğ m.18/1-ç) Bakanlıkça iptal edilmiş bir rafineride ortaklığı bulunanlar ile yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdürü, iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi veya imza yetkisini haiz çalışanı olanlar başvuruda yer alamaz. Bundan ayrı olarak, faaliyet izni teknik şartlara ve standartlara aykırı üretim veya 9. maddeye aykırı faaliyet sebebiyle iptal edilen rafineri ve ortakları beş yıl, 16/6 incelemesinde teknik şartları taşımadığı tespit edildiği için iptal edilenler bir yıl boyunca yeni başvuruda bulunamaz (m.18/3).

Sermaye ve Teminat Şartları Nelerdir?

Ödenmiş sermayenin nakden ve her türlü muvazaadan, yani gizli anlaşmadan ari olarak en az otuz beş milyon Türk lirası olması şarttır. Payların tamamı nama yazılı, yani isme düzenlenmiş olmalı ve nakit karşılığı çıkarılmalıdır.

Teminat, sabit bir rakam değil bir orandır: ödenmiş sermayenin onda birine karşılık gelen tutar kamu sermayeli bir bankaya yatırılır veya kamu ya da özel sermayeli bir bankadan aynı tutarda kesin ve süresiz teminat mektubu alınarak Bakanlığa sunulur. Asgari sermayeyle kurulan bir rafineride bu tutar üç milyon beş yüz bin Türk lirasına karşılık gelir; sermaye arttıkça teminat da artar.

Kapasite ve Saflık Eşikleri Nelerdir?

Faaliyet izni için tesisin yıllık rafinaj kapasitesi altın rafinerisinde en az on ton altın, gümüş rafinerisinde en az on ton gümüş, platin ve paladyum rafinerilerinde ise en az bir virgül beş ton olmalıdır.

Üretilecek standart kıymetli madenlerin asgari saflık ayarı altında binde dokuz yüz doksan beş, gümüşte yüzde doksan dokuz virgül dokuz, platin ve paladyumda yüzde doksan dokuz virgül doksan beştir.

Rafineriler ürettikleri külçe üzerine ayar damgasını, kendi amblem veya damgasını ve saflık ayarını basmak zorundadır; ağırlığa göre tarih ve brüt ağırlık ibareleri ile madene göre GOLD/AU, SILVER/AG, PLATINUM/PT veya PALLADIUM/PD ibaresi bulunur. Ayrıca üretilen standart işlenmemiş ve basılı kıymetli madenlerin Kıymetli Maden Takip Sistemine (KMTS) kaydı zorunludur: her ürünün üreticisi, üretim tarihi ve yeri, ağırlığı, saflık ayarı ve seri numarası Darphane tarafından sağlanan benzersiz kod ile ürünün üzerine işlenir ve aynı kodla kayıt altına alınır.

Hak Kaybına Uğramamak İçin Ne Yapmalı?

• Şirketi anonim şirket olarak, unvanında rafineri ibaresiyle ve tamamı nakit karşılığı nama yazılı paylarla kurgulayın.
• Ödenmiş sermayeyi en az otuz beş milyon Türk lirası olarak belirleyin.
• Kurucuların adli sicil, vergi borcu ve mali güç belgelerini içeren dosyayı Bakanlığa sunarak kuruluş izni alın.
• Kurucular arasında, son bir yıl içinde faaliyet izni iptal edilmiş bir rafineride görev veya ortaklığı bulunan kimse olmamasına dikkat edin.
• Kuruluş izni tarihinden itibaren yüz seksen gün içinde kuruluş işlemlerini tamamlayıp faaliyet izni için Bakanlığa başvurun; yetişmiyorsa mücbir sebebi belgeleyerek süresi içinde ek süre talep edin.
• Ödenmiş sermayenin onda birini kamu bankasına bloke ettirin veya aynı tutarda kesin ve süresiz teminat mektubu sunun.
• Sektörel kapasite ve saflık eşiklerini karşılayan tesisi kurun, analiz için yetkilendirilmiş ayar evini tesis bünyesinde tescil ettirin.
• Ürettiğiniz her ürünü KMTS'ye kaydedin; kayıtsız ürün yurt içinde satılamaz.

Uyarı. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı sık değişen bir alandır; yazıda yer alan tutar, oran, eşik, süre ve tarihler yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Her başvuru ve işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 1567 sayılı Kanun · 32 sayılı Karar · Tebliğ 2023/1 m.7, 8, 10, 11, 13, 18 (RG 23.02.2023-32113; 2023/2 ve 2024/1 ile değişik) · Genelge KMR-2024/2

→ İlgili sayfa: Rafineriler