Kıymetli Maden Takip Sisteminin Uygulanması

Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS), yani kıymetli madenlerin kaynağını ve hareketini izleyen kayıt sistemi, Türkiye'de kurulu kıymetli maden rafinerilerini kapsar. Rafineriler, ürettikleri granül gümüş dışındaki tüm standart işlenmemiş kıymetli madenler ile basılı kıymetli madenlerin tamamını bu sisteme kaydetmekle yükümlüdür. Kaydın bulunmamasının iki sonucu vardır: ürün yurt içinde satılamaz ve aykırılığın önemine göre rafinerinin faaliyeti durdurulur ya da izni iptal edilir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı bu sistemi, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 1567 Sayılı Kanun (1567 Sayılı Kanun) çerçevesinde yürürlüğe giren Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (32 Sayılı Karar) madde 1, 2, 7 ve 20 hükümlerine dayanarak düzenler. Teknik, idari ve yaptırım ayrıntılarını ise 23 Şubat 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2023/1) madde 16, 17 ve 18 belirler.

Yükümlülük Kimleri Kapsar?

KMTS yükümlülüğü, Bakanlıktan faaliyet izni almış tüm kıymetli maden rafinerilerini kapsar. Altın, gümüş, platin ve paladyumu saflaştırarak standart bar veya külçe hâline getiren üreticiler sistemin ana muhatabıdır.

Kapsam yalnızca yeni üretimle sınırlı değildir. Sistemin uygulamaya girmesinden önce üretilmiş ancak henüz satılmamış standart işlenmemiş ve basılı kıymetli madenler de kayda tabidir. Granül gümüş ise kapsam dışındadır; onun için torbanın mühürlü olması ve torba üzerinde ayar, ağırlık, rafineri ismi veya amblemi ile "Granül Gümüş" ya da "Silver Granules" ibaresi ve üretim tarihinin bulunması aranır.

Kayıt ve Bildirim Nasıl Yapılır?

Kayıt, üretilen her ürünün üzerine Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü (Darphane) tarafından sağlanan benzersiz kodun işlenmesiyle başlar. Üretici bu kodla birlikte ürünün üreticisini, üretim tarihi ve yerini, ağırlığını, saflık ayarını ve seri numarasını KMTS'ye kaydeder.

Darphane, özel ayar evlerinin bilgi girişini sağlamak üzere Kıymetli Maden ve Kıymetli Taş Ayar Raporu İzleme Sistemini kurar ve bu sisteme erişim yetkisi verir.

Rafineriler ayrıca kasa ve stok giriş çıkışlarını sevk irsaliyesi, yani taşınan malın dökümünü gösteren resmi belge ile işlem anında kayıt altına alır. KMTS kapsamında elde edilen veriler, Darphane ve rafineriler tarafından Bakanlığın belirlediği şekilde ve elektronik ortamda Bakanlığa bildirilir.

Bildirim ile Kayıt Aynı Şey midir?

Hayır ve bu ayrım pratikte en çok karıştırılan noktadır. Kayıt ürün bazındadır; bildirim ise üretim iznine ilişkindir. Rafineriler ürettikleri kıymetli madenlerin teknik özelliklerini ve temsil edici nitelikte görsellerini Bakanlığa bildirmek zorundadır. Borsa Rafineri Listesinde yer alan rafineriler aynı bilgi ve belgeleri ayrıca Borsaya da gönderir.

Buradaki yaptırım satış aşamasında değil, üretim aşamasında doğar: bildirimi yapılmayan, bildirilen teknik özelliklere uygun olmayan ve Bakanlıkça uygun görülmeyen kıymetli madenlerin üretimi yapılamaz. Yani bildirim eksikliği ürünü satılamaz hâle getirmez, üretilemez hâle getirir.

İhlalin Sonucu Nedir?

KMTS'ye kaydı yapılmayan kıymetli madenin yurt içinde satışı mümkün değildir (Tebliğ 2023/1 m.17/2). Denetim üç merci eliyle yürür: Hazine ve Maliye Bakanlığı, Borsa ve KMTS ile numune testleri bakımından Darphane.

Denetimde rafinerinin hesaplarında, kayıtlarında veya KMTS verilerinde mevzuata aykırılık tespit edilirse Bakanlık, aykırılığın önemine göre faaliyeti geçici olarak durdurur veya faaliyet iznini iptal eder. İptalin kişiye bağlı sonuçları da vardır ve bunlar iptal sebebine göre değişir. Faaliyet izni tedarik zinciri uyum raporu veya bağımsız güvence raporu sebebiyle (Tebliğ m.18/1-ç) iptal edilen bir rafineride son bir yıl içinde ortaklığı veya yöneticiliği bulunanlar yeni bir rafineri kuruluşunda yer alamaz (m.7/1-e-3). Teknik şartlara ve standartlara aykırı üretim veya 9. maddeye aykırı faaliyet sebebiyle iptalde rafineri ve ortakları beş yıl, 16/6 incelemesinde teknik şartların bulunmaması sebebiyle iptalde bir yıl boyunca yeni kuruluş veya faaliyet izni başvurusunda bulunamaz (m.18/3).

İdari para cezası tarafında dayanak 1567 Sayılı Kanun madde 3'tür. Yetki belgesi olmaksızın faaliyet hâlinde madde 3 fıkra 5 uygulanır; bu fıkra idari para cezasının yanı sıra iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir ay süreyle durdurulmasını, iş yeri yalnız izne tabi faaliyet için açılmışsa sürekli olarak durdurulmasını öngörür.

Rafineriler Hangi Adımları Atmalıdır?

• Granül gümüş dışındaki tüm standart işlenmemiş ve basılı kıymetli madenlere Darphaneden aldığınız benzersiz kodu hatasız işleyin.
• Her ürünün üreticisini, üretim tarihi ve yerini, ağırlığını, saflık ayarını ve seri numarasını üretim anında sisteme kaydedin.
• Kasa ve stok giriş çıkışlarını sevk irsaliyesiyle, fiziki hareketin gerçekleştiği anda kayıt altına alın.
• Ürün kaydı ile üretim bildirimini iki ayrı yükümlülük olarak takip edin; teknik özellik ve görsel bildirimi yapılmadan üretime başlamayın.
• Borsa Rafineri Listesindeyseniz aynı bilgi ve belgeleri Borsaya da gönderin.
• Tedarik zinciri uyum raporu ile bağımsız güvence raporunu süresinde hazırlatın; iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi görevlendirmesini eksiksiz tutun.
• Kurucu ortak ve yönetici listenizi, son bir yıl içinde faaliyet izni iptal edilmiş bir rafineriyle bağlantı bakımından kontrol edin.

Uyarı. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı sık değişen bir alandır; yazıda yer alan tutar, oran, eşik, süre ve tarihler yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Her başvuru ve işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 1567 sayılı Kanun m.3 · 32 sayılı Karar m.1, 2, 7, 20 · Tebliğ 2023/1 m.16, 17, 18 (RG 23.02.2023-32113)

→ İlgili sayfa: Rafineriler