LBMA Good Delivery Listesi ve Borsa İstanbul Rafineriler Listesi

Türk kambiyo mevzuatı, yurt içinde alım satımı mümkün standart işlenmemiş kıymetli madenleri sayarken, dışarıda yerleşik rafineriler bakımından Borsa İstanbul A.Ş. tarafından yayımlanan Rafineriler Listesine atıf yapar. O liste ise Londra Külçe Piyasası Birliği’nin Good Delivery List’i üzerine kuruludur. Böylece bir özel standart, Türk mevzuatına dolaylı olarak girer.

Zincir üç halkalıdır: 32 sayılı Karar’ın 7. maddesi → Borsa İstanbul Rafineriler Listesi → LBMA Good Delivery List. Borsa’nın listesi, LBMA’dan alınan lisansla yeniden üretildiğini kendisi belirtir. Bu yapı, kıymetli maden ticaretinde çalışan bir hukukçunun gözden kaçırmaması gereken bir bağdır.

Mevzuat Listeye Nasıl Atıf Yapar?

32 sayılı Karar’ın 7. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi, yurt içinde yalnız Darphane, Bakanlıkça faaliyet izni verilen rafineriler ile Borsa İstanbul A.Ş. tarafından yayımlanan Rafineriler Listesinde yer alan dışarıda yerleşik rafinerilerce üretilmiş standart işlenmemiş kıymetli madenlerin alım satımının mümkün olduğunu düzenler.

Aynı fıkranın (e) bendi, Türkiye’de yerleşik kişilerin bu madenleri hangi aktörlerden alıp onlara satabileceğini belirler: bankalar, Bakanlıkça faaliyet izni verilen rafineriler, kıymetli madenler aracı kuruluşları, yetkili müesseseler ile Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kuyum işletmeleri. Burada da üretici tarafında aynı liste şartı işler.

Dolayısıyla listenin dışında kalan bir yabancı rafinerinin ürettiği standart işlenmemiş kıymetli maden, yurt içi alım satım bakımından mevzuatın tanıdığı daire dışında kalır. Liste teknik bir ek değil, bir kapsam belirleme aracıdır.

Borsa Listesi Neye Dayanır?

Borsa İstanbul’un yayımladığı liste altın, gümüş, platin ve paladyum rafinerilerini kapsar ve her maden için rafinerileri kategorilere ayırır: LBMA Good Delivery List’te de yer alanlar, listede yer almayan yerli rafineriler, Good Delivery Former List’te yer alanlar ve Borsa rafineri listesinden çıkanlar.

Listenin kendi uyarısı da hukuken anlamlıdır: bir rafinerinin listeye dahil edilmesi, LBMA tarafından o rafinerinin kredibilitesine veya tedarik ettiği mal ve hizmetlere ilişkin bir beyan ya da garanti sayılmaz. Liste bir kalite güvencesi değil, bir teknik kabul kaydıdır.

Good Delivery Akreditasyonunun Şartları Nedir?

Akreditasyon yalnız rafinerilere açıktır ve beş şart birlikte aranır. Başvuranın en az beş yıl mevcut olması ve başvurduğu madeni en az üç yıldır rafine etmesi gerekir.

İkinci şart üretim ölçeğidir: yıllık rafinaj üretiminin altında 10 tondan, gümüşte 50 tondan az olmaması. Üretimin standart bar biçiminde olması şart değildir. Üçüncü şart malidir: maddi net varlığın 15 milyon sterlinin eşdeğerinden az olmaması.

Dördüncü şart, ortaklık yapısı, mali durum ve itibarın Loco London piyasasında uygulanan durum tespiti testlerini karşılamasıdır. Beşinci ve son şart, başvuranın LBMA Sorumlu Tedarik Programı’nı uygulamasıdır. Bu beş şart birlikte sağlanmadıkça başvurunun olumlu değerlendirilmesi beklenmez.

Süreç ve Bedel Nasıl İşler?

Süreç iki test aşamasından oluşur: başvuranın laboratuvarının tahlil doğruluğunun sınandığı aşama ile başvuranın kendi barlarının test edildiği aşama. Her aşamanın ücreti peşin ödenir; başvuran sonraki aşamaya geçmezse ödenmiş ücretin hiçbir kısmı iade edilmez, ancak sonraki aşamanın ücreti de doğmaz.

Başvuru ücretinin yanında yıllık bir bakım ücreti işler ve akreditasyonun sürdürülmesi bu ödemeye bağlıdır. Ücretler her yıl gözden geçirilir; bakım ücreti en az yıl sonu enflasyonu oranında artar. Başvuru öncesinde laboratuvarın kendi doğruluğunu sınaması için sınırlı sayıda öz test numunesi satın alınabilir; bu numunelere ilişkin tahlil sonuçlarının altı hafta içinde bildirilmemesi, sonraki başvurunun reddiyle sonuçlanabilir.

Akreditasyon sonrasında da denetim sürer: proaktif izleme kapsamında gözetimli numune alımı yapılır ve rafinerinin tahlil yeterliliği üç yılda bir yeniden incelenir.

Sorumlu Tedarik Programı Neden Zorunlu?

Good Delivery List’teki bütün rafineriler, LBMA Sorumlu Tedarik Programı’na uymak zorundadır. Program yıllık bağımsız denetim ve kamuya açık raporlama esasına dayanır; denetimler LBMA tarafından onaylanmış güvence sağlayıcıları tarafından yürütülür.

Bu, Türkiye uygulamasıyla örtüşen bir alandır. Borsa İstanbul, OECD’nin çatışmalardan etkilenmiş ve yüksek riskli bölgelerin madenlerine ilişkin sorumlu tedarik zinciri rehberini esas alan düzenlemeler yapmıştır. Bir rafinerinin LBMA programı kapsamında ürettiği belge ve raporlar ile Türkiye’deki sorumlu tedarik yükümlülükleri aynı veri tabanından beslenir; iki rejimi ayrı ayrı kurgulamak gereksiz maliyet doğurur.

Listeden Çıkmanın Türkiye’deki Sonucu Nedir?

Borsa listesinin ayrı bir kategorisi, LBMA’nın Former List’inde yer alan rafinerilerdir; bu kategori, akreditasyonun kalıcı olmadığını gösterir. Listede yer alan Türk şirketi Atasay Kuyumculuk’tur: Borsa listesindeki kayda göre LBMA listesine 07.05.2010 tarihinde girmiş, 06.04.2016 tarihinde çıkmıştır.

Aynı şirket Borsa rafineri listesinden de çıkmıştır: Borsa liste giriş tarihi 16.04.2009, çıkış tarihi 23.06.2022. Gümüş tarafında Eti Gümüş A.Ş. Borsa listesine 02.09.2009 tarihinde girmiş, 28.03.2023 tarihinde çıkmıştır.

Hukuki sonuç rafinerinin yerleşik olduğu yere göre ayrılır. Bakanlıkça faaliyet izni verilmiş yerli rafinerinin ürünü, izne dayanarak yurt içinde alınıp satılabilir. Dışarıda yerleşik bir rafineri için ise dayanak listenin kendisidir: Good Delivery List’ten çıkış Borsa listesindeki konumu, dolayısıyla ürünün Türkiye’de yurt içi alım satımına ilişkin kapsamı etkileyebilir. Tedarik sözleşmelerinde rafinerinin listedeki konumunun sürdürülmesine ilişkin bir kayıt bulunmaması, bu riski alıcıya bırakır.

Türkiye’den Kimler Listede?

Borsa İstanbul’un listesinde, LBMA Good Delivery List’te de yer alan Türk altın rafinerileri olarak İstanbul Altın Rafinerisi A.Ş. ile Nadir Metal Rafineri San. ve Tic. A.Ş. gösterilmektedir. Gümüş tarafında da aynı iki şirket yer alır.

Listede yer almayan yerli altın rafinerileri olarak Ahlatcı Metal Rafineri, Onsa Rafineri, İsgold Altın Rafinerisi, Gram Altın Pazarlama ile Garanti Rafineri ve Maden İşletmeleri; gümüşte ise Ahlatcı, Onsa ve Gram Altın Pazarlama sayılmaktadır. Platin ve paladyum rafinerileri arasında Türkiye’den bir şirket bulunmamaktadır.

Ne Yapmalı?

• Yurt içi alım satımda, madenin üreticisi rafinerinin Borsa İstanbul Rafineriler Listesindeki konumunu işlem öncesinde teyit edin.
• Listenin güncel nüshasını Borsa İstanbul’dan alın; kategoriler arasında yer değişikliği olabilir.
• Tedarik sözleşmesine, rafinerinin liste konumunun sözleşme süresince sürdürülmesine ilişkin bir kayıt ekleyin.
• Rafineri iseniz Good Delivery başvurusu öncesinde beş şartı birlikte değerlendirin; biri eksikse başvuru ücretini riske atmayın.
• Öz test numunesi aldıysanız tahlil sonuçlarını altı haftalık süre içinde bildirin.
• Sorumlu tedarik raporlamasını Borsa İstanbul düzenlemeleriyle tek çatıda kurgulayın; iki ayrı sistem kurmayın.
• Listeye dahil olmanın LBMA tarafından bir kredibilite garantisi sayılmadığını, ticari değerlendirmelerinizde esas alın.

Uyarı. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı sık değişen bir alandır; yazıda yer alan tutar, oran, eşik, süre ve tarihler yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Her başvuru ve işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 32 sayılı Karar m.7/4-a ve m.7/4-e · Borsa İstanbul A.Ş., Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında bar, külçe ve granülleri işlem görebilecek rafineriler listesi · LBMA, About Good Delivery · LBMA, How to apply for Good Delivery accreditation · LBMA, Responsible Sourcing Programme · OECD, Çatışmalardan Etkilenmiş ve Yüksek Riskli Bölgelerin Madenlerine İlişkin Sorumlu Tedarik Zinciri için Uyum Rehberi

→ İlgili sayfa: Rafineriler