Sektörlerimiz
Kuyumcular, Mücevherat ve Kıymetli Taş
Ayar evi yetkilendirmesi, ayar raporu ve analiz standartları, kıymetli taş ekspertizi, ham elmas rejimi ve MASAK yükümlülükleri.
Mevzuatta Nasıl Tanımlanır?
Ayar evi: Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünce kıymetli maden ve/veya kıymetli taşları analiz etmeye, niteliklerini ve ayarını belirlemeye ve ayar raporu düzenlemeye yetkilendirilmiş gerçek ya da tüzel kişidir.
Kıymetli taşlar, 32 sayılı Karar'da sayılanlardır: elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci.
Saflık ayarı: altının her bin parçasında, gümüş, platin ve paladyumun ise her yüz parçasında mikro yapısal özellikleri taşıyan saf metal parça sayısıdır (Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ 2023/1, m.3/l).
Dayanak: Kıymetli Maden ve Kıymetli Taş Analizinde Yetki Verilecek Ayar Evlerinin Standartları, Seçimi ve Denetim Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Hazine ve Maliye Bakanlığı, RG 10.03.2022 / 31774); 32 sayılı Karar'a dayanır.
Giriş Kapısı — Ayar Evi Yetki Belgesi
Ayar evi faaliyeti için Genel Müdürlükten ayar evi yetki belgesi alınması şarttır.
Başvuruya eklenecek belgeler
Ticaret sicili tasdiknamesi · vergi kaydı · onaylı yerleşim planı · teknik personelin SGK kaydı ve mezuniyet belgeleri · ilzama yetkili kişilerin adli sicil beyanları · işlem ve hizmet bedelinin yatırıldığına dair belge.
Ön inceleme
Başvuru belgeleri üzerinden.
Yerinde inceleme
Yeterlik kriterleri görevlendirilen heyetçe yerinde incelenir.
Örnek analiz
Önceden bilinen numunelerle yaptırılan analizde başarı aranır.
Rapor ve onay
Heyet raporunu Genel Müdürlük Makamına sunar; onayı takiben belge düzenlenir.
Ret hâli: yeterlik kıstaslarını karşılamayan veya örnek analiz sonuçları tolerans dışında kalan ayar evlerinin talebi reddedilir; 3 ay geçmedikçe yeniden müracaat edilemez.
Kapsam: Ayar evleri; altın, gümüş, platin-paladyum ve kıymetli taşlar için birlikte ya da ayrı ayrı yetkilendirilebilir.
- Yetki belgesi 2 yıl geçerlidir; süre sonunda talep ve yeterlik kıstaslarının tespiti kaydıyla 2 yıl vize edilir
- Yetki belgesi bulunmayanlar, vize edilmeyenler veya iptal edilenler faaliyette bulunamaz
- Şube açma, ayar evi devri ve unvan değişikliği izne tabidir
- Teknik personel ya da tesis yeri değişikliği 15 iş günü içinde Genel Müdürlüğe bildirilir
Yeterlik Kıstasları
Fiziki yeterlik
- Tesis: aynı zemin üzerinde bölümlendirilebilecek en az 50 m² kapalı alan
- Bölümler: laboratuvar · analiz bölümünden bağımsız tartım odası · mal giriş çıkışının bilgisayar ortamında izlendiği irtibat ofisi · yanmaz kasalı muhafaza bölümü
- Güvenlik: personel, kamera kayıt sistemi, müşterek muhafaza gibi zorunlu unsurlar
- Kalibrasyon: TSE standartlarındaki cihazlar yılda en az 1 kez, hassas teraziler yılda en az 2 kez TÜRKAK'ça akredite kuruluşa kalibre ettirilerek sertifikalandırılır
Kıymetli maden laboratuvarı. Standartlar: altın TS EN ISO 11426 · gümüş TS ISO 13756 · platin TS EN ISO 11210 · paladyum TS EN ISO 11490. Asgari donanım: çeker ocak · mücevheratçı haddesi · hassas terazi (minimum 5 haneli 1/100.000) · sabit sütunlu matkap · bomometre (asit yoğunluk ölçer) · kuyumcu avadanlığı
Kıymetli taş laboratuvarı. Gemoloji mikroskobu · masa aydınlatması (6500 °K gün ışığı) · hassas terazi (minimum 3 haneli 1/1000) · optik kusurları düzeltilmiş triplet mercekli lup · hassas kumpas · FT-IR spektrometri (drift ve yüzey yansıtmalı) · kesim tespit cihazı · renk, floresan ve berraklık taş referans serileri · refraktometre · yoğunluk ölçme sistemi · dikroskop · poloriskop · ısıl elektronik test cihazı
Personel. Kıymetli maden laboratuvarında bir teknik sorumlu ile bir laborant, kıymetli taş laboratuvarında analiz için en az iki eksper, her ayar evinde en az lise mezunu bir idari personel bulundurulması zorunludur.
| Unvan | Aranan nitelik |
|---|---|
| Teknik sorumlu | Malzeme, metalurji, kimya, mücevherat mühendisi, kimyager veya kıymetli taş eksperi |
| Kıymetli taş eksperi | Gemoloji lisans veya yüksek lisans, maden mühendisliği veya jeoloji mühendisliği mezunu ve Uluslararası Elmas Konseyi (IDC) standartlarında kıymetli taş eğitimi almış kişi |
| Laborant | Kimya eğitimi veren meslek lisesi veya meslek yüksekokulu mezunu |
Ayar Raporu ve Analiz
| Maden | Standart | Yöntem |
|---|---|---|
| Altın | TS EN ISO 11426 | Kupelasyon |
| Gümüş | TS ISO 13756 | Volumetrik, titrasyon |
| Platin | TS EN ISO 11210 | Çöktürme (gravimetrik) |
| Paladyum | TS EN ISO 11490 | Çöktürme (gravimetrik) |
BS EN ISO 3497:2001 standardına göre X-Ray spektrometrik metot, sadece sınırlı sayıda ya da özel üretilen ziynet eşyalarının analizinde kullanılabilir.
Ayar raporunun içeriği. Kıymetli maden için: cinsi ve ayarı. Kıymetli taş için: taşın türü, boy ve elek aralığı (karat veya ağırlık, yaklaşık adet), berraklık, renk ve renk doygunluğu, kesim niteliği, doğal/sentetik ve iyileştirme işlemi olup olmadığı, varsa notlar ve yorumlar.
İtiraz. Numunenin ayarına ilişkin rapora itiraz edilmesi hâlinde numuneler başka bir ayar evinde analize tabi tutulur; ihtilaf sürerse nihai analiz veya ayar belirleme işlemi Darphanede yaptırılır. Genel Müdürlükçe tespit edilen ayar nihaidir ve bu rapora itiraz edilemez.
Sigorta ve sorumluluk
Eşyaların ayar evine gelişi, numune alınması ve geri verilmesi süreçlerinin tamamının müşterek muhafaza ile gerçekleştirilmesi ve eşyaların sigorta ettirilmesi esastır. Aksi durumda doğacak sorumluluk ilgili ayar evine aittir.
Ayar Raporu İzleme Sistemi. Genel Müdürlük Kıymetli Maden ve Kıymetli Taş Ayar Raporu İzleme Sistemini kurar; her ayar evine farklı bir kod numarası verilir. Özel ayar evleri düzenledikleri her raporu sisteme kaydeder ve bu raporlardan sorumludur; ilgili birimler kod ve rapor numarasıyla raporu kontrol edebilir.
Denetim ve Yaptırım
Denetim. Yeterlik kıstaslarının sürdürülüp sürdürülmediği Genel Müdürlükçe her zaman denetlenebilir; denetim her takvim yılında en az bir kez planlı ve en az bir kez plansız yapılır. Denetimlerde Darphane laboratuvarında analiz edilen veya raporlanan en az bir örnek test ettirilerek karşılaştırılır; Darphane ölçü ve standartları esastır.
Tolerans aralığı — milyem cinsinden; götürülen numunelerin tümü için sonuçların bu sınırlar içinde olması gerekir:
| Numune | Tolerans |
|---|---|
| Altın | binde ±1 |
| Platin | binde ±1 |
| Paladyum | binde ±1 |
| Gümüş | binde ±2 |
Yaptırım — yetki belgesinin iptali
- Yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilen ayar evi uyarılır; eksikliği gidermesi için 30 iş günü süre tanınır
- Bu sürede eksikliği gidermeyen ya da aynı vize dönemi içerisinde birbirinden farklı dört kez Tebliğ yükümlülüklerine uymadığı saptanan ayar evinin izni başka bir uyarıya gerek olmaksızın iptal edilir
- Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen ayar evlerinin yetki belgesi iptal edilir, ilgililer hakkında yasal işlem başlatılır
- Yetki belgesi iptal edilenler 3 ay geçmedikçe tekrar başvuramaz
Kesişen risk alanları: 5549 sayılı Kanun ve MASAK yükümlülükleri · 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu · 4458 sayılı Gümrük Kanunu · 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (tasarım ve marka)
MASAK yükümlülükleri
Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ve aracılık edenler, Tedbirler Yönetmeliği uyarınca finansal olmayan belirli iş ve meslekler (FOBİM) arasında sayılmıştır.
Yükümlülükler: müşterinin tanınması · şüpheli işlem bildirimi · eğitim, gözetim, risklerin belirlenmesi, izleme ve kontrol · devamlı bilgi verme · bilgi ve belge verme · muhafaza ve ibraz · sıkılaştırılmış tedbirler · kamusal nüfuz sahibi kişilere ilişkin tedbirler · teknolojik riskler · riskli ülkelerle ilişkiler.
Kimlik tespiti eşiği: tek işlem ya da birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplam tutarı 370.000 TL ve üzerinde olduğunda. Sürekli iş ilişkisi tesisinde ve şüpheli işlem bildirimini gerektiren durumlarda tutar gözetilmez.
Ham Elmas ve Kimberley Süreci
Ham elmas ticareti, kıymetli maden rejiminden ayrı bir izin ve sertifikasyon rejimine tabidir.
Dayanak. Ham Elmas Dış Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar (RG 31.10.2006 / 26332); 1567 sayılı Kanun ile 20.10.2004 tarihli ve 5244 sayılı Kanunla katılımımız uygun bulunan, 21.02.2005 tarihli ve 2005/8518 sayılı Kararname ile katılımımız kararlaştırılan Kimberley Süreci Sertifika Sistemi'ne dayanır. Amaç, çatışma bölgesi elmaslarının ticaretini önleyecek bir kontrol sistemi kurmaktır.
İthalat için aranan üç şart
- İhracat ülkesi otoritesince Sisteme uygun düzenlenmiş sertifika
- Kurcalamaya dayanıklı ve mühürlü özel paketlerle sevk edilmiş ve paketin sevkiyat esnasında açılmamış olması
- Sertifikadaki bilgilerin tam ve doğru olması
Ham elmasların kontrolü, gümrük idaresinde orijinal sertifikalarıyla Borsa İstanbul A.Ş.'ce yapılır; gerekli hâllerde karat ve değere ilişkin ekspertiz raporu istenebilir. İhracat, Borsa İstanbul A.Ş.'nin sertifikayı müteakip hazırlayacağı uygunluk yazısına istinaden gerçekleştirilir.
Tescil. İthal ve ihraç edilen ham elmasın Borsa İstanbul A.Ş. nezdinde tescili esastır; tescil, sertifika ve gümrük beyannamesi esas alınarak, serbest dolaşıma girişinden sonra üç iş günü içinde beyannamenin ibrazı ile yapılır.
Lisanslama ve kayıt. Ham elmas ithalatçıları, ihracatçıları, parlatıcıları, kesicileri ve taşıma işiyle ilgili kurye şirketlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetkilendirilmesi zorunludur. Bunlar doğruluğu kanıtlanabilir kayıt tutar ve Bakanlıkça belirlenen sürelerde ibraz eder. Sertifikaların en az beş yıl saklanması zorunludur.
Ödemeler. Ham elmasın ithal ve ihracında bedeller, kambiyo mevzuatı çerçevesinde bankacılık sistemi kullanılarak ödenir ve tahsil edilir.
Ham elmas işlemi yapan tacir aynı anda üç rejimin kesişimindedir: Kimberley sertifikasyon sistemi, dış ticaret ve gümrük rejimi, kambiyo mevzuatı.
Yasak fiiller. Çatışma bölgesinden ham elmas ithali ile katılımcı olmayan ülkelere ihraç ve bu ülkelerden ithal yasaktır. Aykırı davrananlar hakkında 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun kapsamında yasal takibat yapılır.
Transit geçiş. Katılımcı ülkeler arasında Türkiye üzerinden transit geçişte bu Karar hükümleri uygulanmaz; ancak paketlerin ve sertifikaların bozulmadan korunması için gerekli tedbir alınır.
Sektörde Tipik Uyuşmazlıklar
- Ayar ve saflık ihtilafları: iki ayar evi raporu arasındaki fark, Darphane nihai tespiti.
- Gerçeğe aykırı rapor iddiası: yetki belgesinin iptali, yasal işlem.
- Doğal / sentetik taş ayrımı: iyileştirme işleminin raporda gösterilmemesi.
- Sigorta ve muhafaza sorumluluğu: bırakılan eşyanın zayii veya hasarı.
- Kimberley uyum bulguları: sertifikasız veya uygun olmayan sevkiyat.
- MASAK aykırılıkları: kimlik tespiti, şüpheli işlem bildirimi.
Kıymetli taş ticaretinden doğan uyuşmazlıkların hukuki niteliği ve tahkim yoluyla çözümü, kurucumuzun yazdığı Kıymetli Maden ve Kıymetli Taş Ticaretinden Kaynaklanan Uyuşmazlıkların Tahkim Yoluyla Çözümü (M. Abdullah Türkkan, Vedat Kitapçılık, 2026) adlı kitapta ele alınmıştır.
Hangi Çalışma Alanlarımız Devreye Girer
| Çalışma alanı | Dosyada nerede |
|---|---|
| Regülasyon, Uyum ve Özel Projeler | MASAK yükümlülükleri, iç kontrol, Kimberley uyumu |
| Dış Ticaret, Gümrük ve Lojistik | Ham elmas izinleri, gümrük beyanı, sertifikasyon |
| Şirketler ve Ticaret Hukuku | Atölye yapısı, tasarım ve marka tescili, ticari sözleşmeler |
| Uyuşmazlık Çözümü ve Davalar | Ayar ihtilafları, yetki belgesi iptali, idari para cezaları |
| Kambiyo Mevzuatı | Kıymetli maden ve taşların sınır ötesi hareketi |
Sık Sorulan Sorular
Ayar evi yetkisini kim verir?
Hazine ve Maliye Bakanlığı değil, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü. Başvuru, vize, denetim ve iptalin muhatabı odur.
Ayar evi yetki belgesi kaç yıl geçerlidir?
2 yıl. Süre sonunda talep ve yeterlik kıstaslarının tespiti kaydıyla 2 yıl vize edilir.
Ayar raporuna itiraz edebilir miyim?
Evet. Numuneler başka bir ayar evinde analiz edilir; ihtilaf sürerse nihai analiz Darphanede yapılır ve tespit edilen ayar nihaidir.
Yetki belgesi hangi hâllerde iptal edilir?
Eksikliği 30 iş günü içinde gidermeyen, aynı vize dönemi içinde farklı dört kez yükümlülüğe uymayan ya da gerçeğe aykırı rapor düzenleyen ayar evinin izni iptal edilir; iptal edilenler 3 ay geçmedikçe başvuramaz.
Ham elmas ticareti hangi rejime tabidir?
Ayrı bir izin rejimine: Ham Elmas Dış Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar, 2006/1 sayılı Tebliğ ve KM-2022/1 sayılı Genelge ile Kimberley Süreci Sertifikasyon Sistemi birlikte uygulanır.
Ham elmasın ithalat ve ihracat otoritesi kimdir?
Borsa İstanbul A.Ş. Sertifikayı inceleme, katılımcı ülke otoritesi nezdinde teyit alma ve sertifika düzenleme yetkisi ondadır.
Ham elmas ticareti için ayrı bir yetki belgesi gerekir mi?
Evet. İthalatçı, ihracatçı, parlatıcı, kesici ve kurye şirketlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetkilendirilmesi zorunludur.
Sertifikaları ne kadar süreyle saklamalıyım?
İthalata ve ihracata ilişkin sertifikaların en az beş yıl saklanması zorunludur.
Kuyumcu olarak MASAK yükümlüsü müyüm?
Evet. Alım satım yapanlar ve aracılık edenler finansal olmayan belirli iş ve meslekler (FOBİM) arasında sayılmıştır.
Hangi tutardan itibaren kimlik tespiti yapmalıyım?
Tek işlem ya da bağlantılı işlemlerin toplamı 370.000 TL ve üzerinde olduğunda. Sürekli iş ilişkisi tesisinde ve şüpheli işlem bildiriminde tutar gözetilmez.
Mevzuat değişir; bu sayfa da değişir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı; tebliğ, genelge ve talimat düzeyinde yıl içinde birden çok kez güncellenebilen bir alandır. Bir kural, bu katmanların herhangi birinde değişebilir.
işaretli tutar, oran, eşik ve süreler değişkendir. Bir kısmı her yıl yeniden değerleme oranı doğrultusunda, bir kısmı genelge veya kurul kararı ile değişir. Bu sayfada yer alan hiçbir sayısal değeri teyit etmeden esas almayınız.
Hiçbir işlemi bu sayfaya dayanarak yapmayınız. Her işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
Kaynak: Demirbağ / Türkkan, Kambiyo Mevzuatı Rehberi, Vedat Kitapçılık, 2026.
İlgili Çalışma Alanları
Regülasyon, Uyum ve Özel Projeler
Dış Ticaret, Gümrük ve Lojistik
Şirketler ve Ticaret Hukuku
Uyuşmazlık Çözümü ve Davalar
Kambiyo Mevzuatı
İlgili Sektörler
Rafineriler
İthalat ve İhracatçılar
Yetkiyi Darphane verir.
Ayar evi yetki belgesi Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünce verilir ve 2 yıl geçerlidir. Tespit edilen eksikliğin giderilmesi için 30 iş günü süre tanınır; yetki belgesi iptal edilenler 3 ay geçmedikçe yeniden başvuramaz.
İletişim →