İthalat ve İhracatçılar

İki Rejim, Tek Kanun

İthalat ve ihracat bedelleri aynı kanuna dayanır ama birbirinden çok farklı iki rejime tabidir. Bu asimetriyi görmeden yapılan planlama yanlış olur.

İhracat Bedelleri — Normatif Zincir

Kanuni dayanak: 1567 sayılı Kanun

• m.1 — kambiyo alanında düzenleme yapma yetkisini Cumhurbaşkanına verir
• m.3/3 — ihracat bedellerinin yurda getirilmemesine ilişkin özel idari para cezasını düzenler

Bu nedenle ihracat bedelleri konusu, yalnızca teknik bir kambiyo işlemi değil, doğrudan yaptırım riski içeren bir alandır. Normatif zincirin en üst halkası bu Kanun'dur.

Karar seviyesi: 32 sayılı Karar m.8

• İhracat bedelleri kural olarak serbestçe tasarruf edilebilir
• Ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı gerekli gördüğü takdirde düzenleme yapmaya yetkilidir

Dolayısıyla serbestlik mutlak değildir. Karar, Bakanlığa müdahale alanı tanıyan bir yetki normu niteliğindedir.

Tebliğ seviyesi: yurda getirme zorunluluğu. Bakanlık, 32 sayılı Karar'ın 8. maddesinden aldığı yetkiye dayanarak 04.09.2018 tarihli Resmî Gazete'de 2018-32/48 sayılı Tebliğ'i yayımlamıştır. Daha sonra 31.12.2019 tarihli ve 5. Mükerrer Resmî Gazete'de yayımlanan 2019-32/56 sayılı Tebliğ ile değişiklik yapılarak Tebliğ son hâlini almıştır.

Buna göre ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi, fiilî ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez ve bu süre hâlen uygulamada geçerlidir.

Tebliğ ile belirlenen 180 günlük süre, 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinde öngörülen yaptırımın uygulanmasına esas teşkil eden yükümlülüğü somutlaştırmaktadır.

İthalat Bedelleri — Normatif Zincir

Kanuni çerçeve. 1567 sayılı Kanun, kambiyo işlemlerini ayrıntılı düzenlemez; yürütmeye düzenleme ve sınırlama yetkisi verir ve bu düzenlemelere aykırılığı yaptırıma bağlar. Kanunda ithalat bedellerine ilişkin süre, ödeme şekli veya yasak hükmü yer almaz.

Karar düzeyi: 32 sayılı Karar'ın 9. maddesi

Bu hükmün doğru hukuki okuması:

• Açık bir yasak normu değildir
• Süre düzenlemesi getirmez
• İthalat hesabı kapatma sistemi oluşturmaz

Madde 9, ithalat bedelinin transferinde bankacılık sistemini işlem kanalı olarak belirler. Bu, işlem usulünü düzenleyen bir normdur. Dolayısıyla ithalat rejiminde açık bir banka dışı transfer yasağı hükmü bulunmamaktadır.

Genelge düzeyi: teknik uygulama rejimi. İthalat bedellerinin uygulamadaki çerçevesi, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan 04.06.2020 tarihli İthalat Genelgesi (2020/1) ile belirlenmiştir. Genelge'nin 1. maddesi, ithalat bedellerinin 32 sayılı Karar çerçevesinde bankalar aracılığıyla ödeneceğini düzenler.

Ayrıca:

• Bankalar ithalat bedeli için çek düzenleyemez
• Mal mukabili transfer, beyan edilen gümrük beyannamesine dayanır
• KKDF hükümleri saklıdır
• Faktoring işlemleri peşin ödeme sayılabilir
• Transit ticarette aynı kurallar uygulanır

Genelge teknik işleyişi düzenler; bir yasak alanı oluşturmaz.

İhracat Bedeli Takibi — Süreç ve Yaptırım

Süre. İstisnalar hariç, fiilî ihraç tarihinden itibaren 180 gün.

Ceza oranı. Yurda getirilmeyen bedelin rayiç değerinin %5'i oranında nispi idari para cezası. Yabancı para üzerinden hesaplama yapılması hâlinde fiil tarihindeki Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır.

Karar kesinleşmeden getirme. İdari para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacağını yurda getirenlere 1567 sayılı Kanun m.3/1 uyarınca idari para cezası verilir; ancak bu ceza, yurda getirilmesi gereken paranın %2,5'inden fazla olamaz.

Süreç akışı

Bu yönüyle klasik idari yaptırım modelinden farklıdır.

Tekerrür. Aynı kabahatin, ceza kararının kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde tekrarı hâlinde idari para cezası iki kat uygulanır.

Kanun yolu. Başvuru yolu idari yargı değildir. Tebliğden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hâkimliğine başvurulur; hâkimlik kararına karşı 7 gün içinde bir üst numaralı Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz edilir. Bir ay içinde peşin ödemede %25 indirim uygulanır.

İşleyiş. Bedelin en az %35'i, İBKB'yi veya DAB'ı düzenleyen bankaya satılır. Banka bu tutarı, Merkez Bankasının ilan ettiği ve işlem günü için geçerli döviz alış kuru üzerinden aynı gün Merkez Bankasına satar ve Merkez Bankasının banka nezdindeki hesabına aktarır. Tutarın tam karşılığı ihracatçıya Türk parası olarak ödenir.

Oran ve süre Genelge değişikliğiyle değişir.

Eşya Hareketi ile Bedel Hareketi

Kambiyo mevzuatı ile dış ticaret rejimi arasındaki ilişki, "eşya hareketi" ile "bedel hareketi" arasındaki tamamlayıcı hukuki bağlantı olarak değerlendirilmelidir.

• Kambiyo mevzuatı → bedel hareketini düzenler
• Dış ticaret rejimi → eşyanın ithal ve ihraç şartlarını belirler

Kritik bağlantı: ihracatın dış ticaret mevzuatına uygun olarak gerçekleştirilmesi, kambiyo mevzuatı bakımından ihracat bedelinin yurda getirilmesi yükümlülüğünün doğması için ön şarttır. Aynı şekilde ithalat işlemlerinde bedel transferinin serbestisi, ithalat rejimi kurallarıyla birlikte yorumlanmalıdır.

Birlikte değerlendirilmesi zorunlu düzenlemeler: 4458 sayılı Gümrük Kanunu · İhracat Rejimi Kararı · İthalat Rejimi Kararı · İhracat Yönetmeliği · İthalat Tebliğleri

Sektörde Tipik Uyuşmazlıklar

• Açık ihracat hesabı ve süre aşımı. 180 günün hesabı, fiilî ihraç tarihinin tespiti, ek süre talepleri.
• İstisna kapsamı tartışmaları. Hangi ihracatın süre yükümlülüğü dışında kaldığı.
• Mahsup ve indirim işlemleri. Şartların sağlanıp sağlanmadığı.
• Kabahat mi kaçakçılık mı. Fiilin nitelendirilmesi; idari para cezası ile hapis cezası ve müsadere arasındaki fark.
• Cumhuriyet savcılığı aşaması. Klasik idari yaptırımdan farklı işleyen sürecin usulü.
• Banka dışı transfer iddiaları. İthalatta açık yasak normu bulunmadığı hâlde yapılan nitelendirmeler.

Hangi Çalışma Alanlarımız Devreye Girer

Sık Sorulan Sorular

İhracat bedelinin yurda getirilme süresi kaç gündür?

İstisnalar hariç, fiilî ihraç tarihinden itibaren 180 gün (04.09.2018 tarihli ve 2018-32/48 sayılı Tebliğ; 31.12.2019 tarihli ve 5. Mükerrer Resmî Gazete'de yayımlanan 2019-32/56 sayılı Tebliğ ile değişik).

İthalat bedelleri için de süre var mı?

Hayır. İthalat rejiminde dövizin yurda getirilmesi aranmaz, süre sınırı yoktur ve hesap kapatma yükümlülüğü bulunmaz. Rejim, transfer kanalının bankacılık sistemi içinde yürütülmesine dayanır.

İthalat bedelini banka dışında ödeyebilir miyim?

32 sayılı Karar'ın 9. maddesi transferin bankalarca yapılacağını düzenler. Bu bir işlem usulü normudur; ithalat rejiminde açık bir banka dışı transfer yasağı hükmü bulunmamaktadır. Ancak işlem, İthalat Genelgesi (2020/1) çerçevesinde değerlendirilir.

İthalat bedeli hangi kaynaklardan ödenebilir?

Banka kaynaklarından, ithalatçının Döviz Tevdiat Hesabından, kredi kartından, şartları sağlanmış mahsup işlemlerinden ve sermaye hareketleri kapsamında sağlanan kredilerden.

Bankalar ithalat bedeli için çek düzenleyebilir mi?

Hayır. İthalat Genelgesi bunu açıkça yasaklamıştır.

Faktoring işlemi peşin ödeme sayılır mı?

Genelge uyarınca faktoring işlemleri peşin ödeme sayılabilir.

İhracat bedeli süresinde gelmezse ceza ne kadardır?

Yurda getirilmeyen bedelin rayiç değerinin %5'i. Karar kesinleşmeden önce bedeli getirenlerde ceza, yurda getirilmesi gereken paranın %2,5'inden fazla olamaz.

Süreç nasıl işler?

Aracı banka süre sonundan itibaren 5 işgünü içinde vergi dairesine bildirir; vergi dairesi 90 günlük ihtarname gönderir; kapatılmayan hesaplar Cumhuriyet savcılığına intikal eder ve idari para cezası kararını Cumhuriyet savcısı verir.

Transit ticarette hangi kurallar geçerlidir?

İthalat bedellerine ilişkin aynı kurallar transit ticarette de uygulanır.

İhracat bedelini getirdim, İBKB düzenletmek zorunda mıyım?

Evet. Bedelin yurda getirilmesini müteakip bankalar aracılığıyla İhracat Bedeli Kabul Belgesi düzenletilmesi gerekmektedir.

Bedelin tamamına serbestçe tasarruf edebilir miyim?

Hayır. 31 Ocak 2027 (dahil) tarihine kadar, İBKB'ye veya DAB'a bağlanan bedellerin en az %35'i bankaya, banka aracılığıyla da aynı gün Merkez Bankasına satılır. Karşılığı size Türk parası olarak ödenir.

Kaynak: Demirbağ / Türkkan, Kambiyo Mevzuatı Rehberi, Vedat Kitapçılık, 2026.