Ham Elmas Ticaretinde Kimberley Süreci ve Belge Düzeni

Ham elmas dış ticareti, kıymetli maden rejiminden ayrı bir izin ve sertifikasyon rejimine tabidir. Ham elmas ithalatçıları, ihracatçıları, parlatıcıları, kesicileri ve taşıma işiyle ilgili kurye şirketlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetkilendirilmesi zorunludur; ithalat ve ihracat otoritesi ise Borsa İstanbul A.Ş.'dir. Sertifikası bulunmayan, mühürsüz veya bilgileri eksik sevkiyatın ithaline izin verilmez.

Rejimin dayanağı, 31 Ekim 2006 tarihli ve 26332 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ham Elmas Dış Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karardır. Karar; Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 1567 Sayılı Kanun (1567 Sayılı Kanun) ile 20 Ekim 2004 tarihli ve 5244 sayılı Kanunla katılımımız uygun bulunan ve 21 Şubat 2005 tarihli ve 2005/8518 sayılı Kararname ile katılımımız kararlaştırılan Kimberley Süreci Sertifika Sistemine dayanılarak hazırlanmıştır. Uygulama, 2006/1 sayılı Tebliğ ile KM-2022/1 sayılı Genelge çerçevesinde yürür.

Ham Elmas Nedir, Sertifika Neyi Gösterir?

Ham elmas, işlem görmemiş brüt hâlde bulunan ve 7102.10, 7102.21 veya 7102.31 Gümrük Tarife Alt Pozisyonlarında yer alan elmastır. Tanım, gümrük tarife pozisyonuna bağlandığı için tartışmaya kapalıdır.

Sertifika ise her yüklemenin Kimberley Süreci gereklerine uygun yapıldığını tevsik eden, asgari standartları taşıyan ve belirli bir şekli olan; elmasın menşeini, özelliklerini, ithalatçı ve ihracatçısını gösteren onaylı belgedir. Rejimin amacı, çatışma bölgesi elmaslarının ticaretinin önlenmesidir.

İthalatta Hangi Şartlar Aranır?

Üç şart birlikte aranır: ihracat ülkesi otoritesince Kimberley Süreci Sertifika Sistemine uygun düzenlenmiş sertifika; sevkiyatın dışarıdan müdahale edilemeyecek şekilde hazırlanan, kurcalamaya dayanıklı ve mühürlü özel paketlerle yapılmış ve paketin yolda açılmamış olması; sertifikadaki bilgilerin tam ve doğru olması.

Kontrol, ilgili gümrük idaresinde orijinal sertifikalarla birlikte Borsa İstanbul A.Ş. tarafından yapılır. Borsa, sertifikanın asgari standartları taşıyıp taşımadığını inceler ve katılımcı ülke ihracat otoritesi nezdinde teyit alır. Gerekli görülen hâllerde ham elmasın karat ve değerine ilişkin ekspertiz raporu istenebilir. Gümrük işlemleri, Borsanın hazırladığı uygunluk yazısına istinaden tamamlanır.

İhracat ve Tescil Nasıl İşler?

Ham elmas ihracatı, Borsa İstanbul A.Ş.'nin Kimberley Süreci Sertifika Sistemine uygun olarak düzenlediği sertifikayı müteakip hazırlayacağı uygunluk yazısına istinaden gümrük idareleri nezdinde gerçekleştirilir.

İthal ve ihraç edilen ham elmasın Borsa İstanbul A.Ş. nezdinde tescili esastır. Tescil, gümrük beyannamesi ve sertifika esas alınarak yapılır; ham elmasın serbest dolaşıma girişinden sonra üç iş günü içinde, ilgili gümrük beyannamesinin ibrazıyla tescil zorunludur.

Yetkilendirilen kişi ve kuruluşlar faaliyetleri kapsamında doğruluğu kanıtlanabilir kayıtlar tutar ve bunları Bakanlıkça belirlenecek şekil ve sürelerde ibraz eder. İthalata ve ihracata ilişkin sertifikaların en az beş yıl saklanması zorunludur.

Bedel Nasıl Ödenir?

Bu, rejimin kambiyo tarafındaki asıl hükmüdür ve sıklıkla atlanır: ham elmasın ithal ve ihracında bedellerin ödenmesi ve tahsili, kambiyo mevzuatı hükümleri çerçevesinde bankacılık sistemi kullanılarak yapılır.

Hüküm, ham elmas rejimini doğrudan kambiyo mevzuatına bağlar. Ham elmas işlemi yapan bir tacir aynı anda üç rejimin kesişimindedir: Kimberley sertifikasyon sistemi, dış ticaret ve gümrük rejimi, kambiyo mevzuatı. Sertifikası kusursuz bir sevkiyat, bedeli banka dışı kanaldan ödendiği için kambiyo tarafında sorun doğurabilir.

Transit Geçişte Durum Nedir?

Katılımcı ülkelerden gelen ham elmasın katılımcı diğer ülkelere Türkiye üzerinden transit geçişinde Karar hükümleri uygulanmaz. Ancak bu bir denetimsizlik değildir: ham elmasların taşındığı paketlerin ve sertifikaların bozulmadan korunması için gerekli her türlü tedbir alınır.

Aykırılığın Sonucu Nedir?

Çatışma bölgesinden ham elmas ithali ile katılımcı olmayan ülkelere ham elmas ihracı ve bu ülkelerden ham elmas ithali yasaktır.

Çatışma bölgesinden ham elmas ithal ettiği veya buna teşebbüs ettiği tespit edilenler ile Karar gereğince belirlenen esas ve usullere uymayan ve yükümlülüklerini yerine getirmeyenler hakkında 1567 Sayılı Kanun kapsamında yasal takibat yapılır. Mühürsüz gelen veya üzerinde tahrifat saptanan sevkiyatın ithaline gümrük idaresi izin vermez.

Aykırılık gümrük kaçakçılığı veya sahtecilik boyutuna ulaşırsa rejim değişir: sahte ya da tahrifatlı sertifika kullanan veya ham elması yetkisiz yollardan yurda sokan kişiler hakkında 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu (5607 Sayılı Kanun) kapsamında adli soruşturma yürütülür; bu yolda hapis cezası, kaçak eşyanın müsaderesi, taşıma aracına el koyma ve kanundaki koşullar varsa aracın müsaderesi gündeme gelir; sahte sertifika kullanımında yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılabilir.

Ne Yapmalı?

• Faaliyete başlamadan önce Bakanlıktan yetki belgesi alın: ithalatçı, ihracatçı, parlatıcı, kesici ve kurye şirketi için ayrı ayrı zorunludur.
• İthalatta üç şartı birlikte sağlayın: geçerli sertifika, mühürlü ve açılmamış paket, tam ve doğru sertifika bilgisi.
• Gümrük işlemlerini Borsa İstanbul A.Ş.'nin uygunluk yazısına istinaden yürütün.
• Serbest dolaşıma girişten sonra üç iş günü içinde Borsa nezdinde tescili tamamlayın.
• İthalat ve ihracat bedellerini kambiyo mevzuatı çerçevesinde bankacılık sistemi üzerinden ödeyin ve tahsil edin.
• Borsa İstanbul'un verdiği tasdikli veya onaylı sertifika suretlerini en az beş yıl saklayın (sertifika asılları Borsa İstanbul nezdinde muhafaza edilir), kayıtlarınızı doğruluğu kanıtlanabilir biçimde tutun.
• Transit geçişte paket ve sertifika bütünlüğünü koruyun.

Uyarı. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı sık değişen bir alandır; yazıda yer alan tutar, oran, eşik, süre ve tarihler yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Her başvuru ve işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 1567 sayılı Kanun · 5244 sayılı Kanun · 2005/8518 sayılı Kararname · Ham Elmas Dış Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar (RG 31.10.2006-26332) · Tebliğ 2006/1 · Genelge KM-2022/1 · 5607 sayılı Kanun

→ İlgili sayfa: Kuyumcular, Mücevherat ve Kıymetli Taş