Altın İthalatında Dahilde İşleme Rejimi ve Cezaları

Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında işlenmemiş altın ithalatı yapacak firmaların gümrük vergilerinden muafiyet elde edebilmeleri için gümrük idaresinden veya Ticaret Bakanlığından izin almaları zorunludur. İthal ettiğiniz hammaddeyi kullanarak imal ettiğiniz mamulü izin süresi içinde ihraç etmeniz ve taahhüdü kapatmanız gerekir. Yaptırım, ihlalin türüne göre ikiye ayrılır: rejim kurallarına aykırılıkta gümrük idaresi, eşya gümrük gözetiminden usulsüz çıkarılmışsa gümrüklenmiş değerinin iki katı, çıkarılmamışsa gecikme zammı oranında hesaplanan faiz tutarı kadar idari para cezası uygular; taahhüdün geç kapatılmasında ise usulsüzlük cezası katlanarak uygulanır.

Bu rejim, 4458 sayılı Gümrük Kanunu (4458 Sayılı Gümrük Kanunu) madde 108 ila 122 ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 1567 Sayılı Kanun (1567 Sayılı Kanun) çerçevesinde işler. Süreçlerin esaslarını Dahilde İşleme Rejimi Kararı ile Dahilde İşleme Rejimi Tebliği (İhracat: 2006/12) belirler. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (32 Sayılı Karar) madde 7 ve 23 Şubat 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2023/1) ise kıymetli maden ithalatını tanzim eder.

Altını Kim İthal Edebilir?

Ayrım, madenin standart olup olmamasına göre kurulur. DİR kapsamında standart işlenmemiş kıymetli madenlerin ithalini kural olarak yalnızca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve kıymetli madenler aracı kuruluşları yapabilir. Standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin ithali ise serbesttir.

Bu kuralın DİR'e özgü bir gevşemesi vardır. Kıymetli madenler aracı kuruluşu, yani borsa işlemlerine aracılık eden kurum statüsünde olmayan Türkiye'de yerleşik kişiler, her bir ithalat işleminde kırk kilogramı aşmamak üzere standart işlenmemiş altın veya iki yüz kilogramı aşmamak üzere standart işlenmemiş gümüş ithal edebilirler. Bu imkân yalnızca dahilde işleme rejimi kapsamındaki ithalat için tanınmıştır.

Aracı kuruluşlar kendi nam ve hesaplarına işlenmemiş kıymetli maden ithal edeceklerse, bunu ancak dahilde işleme izni sahibi sıfatıyla yapabilirler ve izin bilgilerini üç iş günü içinde Borsa İstanbul A.Ş.'ye yazılı olarak bildirirler. Bu ithalatlarda altını Borsaya fiziken teslim etme şartı yoktur; üç iş günü içinde yazılı bilgi vermek yeterlidir. Genel kural ise üç iş günü içinde fiziken teslimdir.

İzin Nasıl Alınır ve Süre Nasıl İşler?

İhracatçılar hammadde temini için Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) veya Dahilde İşleme İzni (Dİİ) alırlar. Kapsamlı işleme faaliyetleri için Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğüne elektronik ortamda müracaat ederek DİİB, daha basit işlemler için doğrudan gümrük idaresine başvurarak Dİİ alırsınız. İzin süresi sektöre göre azami on iki ay olarak belirlenir (DİİB'de Bakanlıkça, Dİİ'de gümrük idaresince); ancak dahilde işleme izni kapsamında işlenmemiş altın ithalatında izin süresi Genelge 2023/16 uyarınca üç aydır; uzun süreçli imalatlarda proje süresi kadar ek süre alınabilir. Süre, belgenin düzenlendiği tarihte başlar ve bittiği ayın son gününde sona erer.

Taahhüt Nasıl Kapatılır?

DİİB sahibi firmaların en geç belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde elektronik ortamda Bakanlığa müracaat etmesi şarttır. Dİİ sahibi firmaların ise belgelerle birlikte izin süresi sonundan itibaren üç ay içinde gümrük idaresine başvurması gerekir. Aracı kuruluşlar, kapattıkları izinlerin kapanma tarihlerini kapatmayı izleyen beş iş günü içinde Borsaya yazılı olarak bildirirler. İhracatı gerçekleşmeyen eşyayı süre içinde serbest dolaşıma sokabilir, gümrük gözetiminde imha edebilir veya mahrecine iade edebilirsiniz.

Bedel Hareketi Nasıl Kapanır?

Rejimin kambiyo tarafındaki ayırt edici yanı mahsuptaki esnekliktir. Mahsupta genel kural, ithalatın serbest dolaşıma girişi ile fiili ihraç arasında azami yüz seksen gündür; dahilde işleme izni varsa bunun yerine Ticaret Bakanlığınca verilen süre dikkate alınabilir. Bankalar ihraç ve ithal bedellerini yurda getirmeden, tarafların aynı kişiler olması da aranmaksızın mahsup ederler. Kıymetli madende ayrıca bedelsiz ödeme şekliyle ithalat mümkündür.

Bu esneklik iki takvimi birleştirmez: gümrük tarafında taahhüt kapatılmışken kambiyo tarafında açık hesap kalması mümkündür.

Uygulamada Hangi Hatalar Yapılır?

Firmalar en çok süreleri kaçırma, bildirimleri aksatma ve kapasite sınırlarını aşma noktalarında hata yaparlar. Aracı kuruluşların açık bulunan dahilde işleme izinlerindeki toplam altın miktarı, kapasite raporundaki yıllık kapasitenin üçte birini aşamaz. Ayrıca DİİB kapsamında döviz kullanım oranı Bakanlıkça yüzde sekseni geçmemek üzere belgede belirlenir; ithal edilen eşyanın tamamı ihraç edilen mamulün bünyesinde kullanılsa dahi bu orana uyulmalıdır. Gümrük idaresinden alınan dahilde işleme izni (Dİİ) ise döviz kullanım oranına tabi değildir.

İhlal hâlinde gümrük idaresi alınmayan vergileri 6183 sayılı Kanun kapsamında gecikme faiziyle tahsil eder ve idari para cezası uygular: eşya gümrük gözetiminden usulsüz çıkarılmışsa Gümrük Kanunu madde 238 fıkra 1 (a) uyarınca gümrüklenmiş değerin iki katı, çıkarılmamışsa madde 238 fıkra 1 (c) uyarınca gecikme zammı oranında hesaplanan faiz tutarı kadar. Muayenede miktar veya kıymet farkı çıkarsa madde 234 fıkra 2 uyarınca yarım kat ceza keser. Aykırılığı idare tespit etmeden önce kendiniz bildirirseniz bu ceza yüzde on oranında uygulanır (madde 234 fıkra 3).

Geç ihracatın rejimi ayrıdır. İzin süresi bitiminden sonraki bir ay içinde ihraç ederseniz idare usulsüzlük cezasının iki katını, iki ay içinde ihraç ederseniz usulsüzlük cezasının dört katını uygulayarak taahhüdü kapatır.

Yaptırımlarla Karşılaşmamak İçin Ne Yapmalı?

• Gerekli izin veya belgeyi fiili ithalattan önce alın: kapsamlı işlemler için Ticaret Bakanlığına, basit işlemler için gümrük idaresine.
• İthal edeceğiniz madenin standart mı standart dışı mı olduğunu baştan tespit edin; standart maden ithalinde aracı kuruluş şartı ve miktar sınırı devreye girer.
• Aracı kuruluş olmayan bir firma iseniz, her bir ithalatta kırk kilogram standart altın ve iki yüz kilogram standart gümüş sınırını aşmayın.
• Aracı kuruluş iseniz, izni ve ithalatı üç iş günü içinde Borsa İstanbul A.Ş.'ye yazılı olarak bildirin.
• Açık izinlerinizdeki toplam altın miktarının, kapasite raporunuzdaki yıllık kapasitenin üçte birini aşmamasına dikkat edin.
• DİİB kapsamında ithalatın CIF değeri ile ihracatın FOB değeri arasındaki döviz kullanım oranını belgede belirlenen oranın (en fazla yüzde seksen) altında tutun; Dİİ bu orana tabi değildir.
• Kapatma müracaatını DİİB için belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde elektronik ortamda, Dİİ için izin süresi sonundan itibaren üç ay içinde ilgili gümrük idaresine yapın.
• Gümrük tarafındaki kapatma takvimini kambiyo tarafındaki bedel takvimiyle birlikte izleyin; biri diğerini kapatmaz.

Uyarı. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı sık değişen bir alandır; yazıda yer alan tutar, oran, eşik, süre ve tarihler yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Her başvuru ve işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.108-122, m.234, m.238 · 1567 sayılı Kanun m.3 · 32 sayılı Karar m.7 · Dahilde İşleme Rejimi Kararı · Tebliğ İhracat 2006/12 · Tebliğ 2023/1 (RG 23.02.2023-32113)

→ İlgili sayfa: Dış Ticaret, Gümrük ve Lojistik