Tacirlerin kendi mahkemesi

Tahkimi eskiden de biliyordum ama yüzeyden. Bir uyuşmazlık çözüm yeri, o kadar.

Yüksek lisansta biraz derine inme fırsatım oldu ve açıkçası dünyam değişti.

Mahkemeden eski

Tahkim yeni bir şey değil. Devletlerin mahkeme kurmasından önce de tacirler anlaşmazlıklarını aralarından seçtikleri kişilere götürüyorlardı.

Bu pratiğin bir de adı var: Lex Mercatoria — tacirin hukuku. Sınırları aşan ticaret, kendi kurallarını kendi üretti; çünkü satıcının ülkesindeki mahkeme alıcıya, alıcının ülkesindeki mahkeme satıcıya uzak duruyordu. Aradaki boşluğu tüccarlar doldurdu.

Neden işliyor

Bir hükmün değeri, uygulanabilmesindedir. Tahkimi ayakta tutan da bu.

1958 tarihli New York Sözleşmesi, yabancı hakem kararlarının tanınmasını ve icrasını düzenler. Bugün 172 devlet bu sözleşmeye taraf. Türkiye de 1992'den beri taraf.

Yani Singapur'da verilmiş bir hakem kararı, Türkiye'de icra edilebiliyor. Bunu bir mahkeme kararı için söylemek çoğu zaman mümkün değil.

Ne seçebilirsiniz

Tahkimin asıl farkı burada: taraflardan birinin ulusal yargısına mahkûm değilsiniz.

Hakemi seçersiniz — konuyu bilen kişiyi. Uygulanacak hukuku seçersiniz. Yeri seçersiniz. Dili seçersiniz. Duruşma kamuya kapalıdır; ticari sırrınız dosyada kalır.

Bir kuyumculuk uyuşmazlığına, kuyumculuğu bilen birinin bakması — kulağa basit geliyor ama olağan yargıda bunu garanti edemezsiniz.

Dürüst olalım: ucuz değil

Tahkimin en çok konuşulmayan tarafı maliyeti. Hakem ücretleri ve kurum masrafları baştan ödenir; devlet mahkemesinin harç düzeniyle kıyaslanmaz.

Bu yüzden tahkim her uyuşmazlığa uygun değil. Belli bir büyüklüğün üstündeki ticari işlere oturuyor — orada da hız, uzmanlık ve gizlilik, ödediğiniz farkı fazlasıyla karşılıyor.

Türkiye'de ne oluyor

Son yıllarda alternatif çözüm yolları sırayla zorunlu hâle geldi: önce iş (2018), sonra ticari (2019), tüketici (2020), ardından kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı (2023) uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk.

Sonuç ortada. Adalet Bakanı'nın Nisan 2026 açıklamasına göre 2025'te uyuşmazlıkların yüzde 54'ünde arabuluculukla anlaşma sağlanmış; asliye ticaret mahkemelerinde iş yükü yüzde 32,9, iş mahkemelerinde yüzde 77,5 azalmış.

İşe yaradı yani.

Bu yüzden şunu bekliyorum: tahkim de bir gün belirli uyuşmazlıklar için zorunlu ya da teşvikli hâle gelecek. Belki bir tutar eşiğiyle, belki dava türüne göre.

Nerede duruyorum

2023'ten beri bu alana zaman ve emek harcıyorum. Türkiye'de bu işi çok iyi yapan avukatlar var; ben de onlardan biri olma yolundayım.

Müvekkillerime bu kurumu anlatıyorum. Sözleşme masasındayken, uyuşmazlık çıkmadan önce. Çünkü tahkim, kavga başladıktan sonra hatırlanacak bir şey değil — baştan yazılacak bir maddedir.

Açıkçası benim oyum var. Tahkime.

→ İlgili sayfa: Uyuşmazlık Çözümü ve Davalar