İhracat Bedellerinin Yurda Getirilmesi ve Terkin Rejimi

İhracatçılar mal ihracatından elde ettikleri bedelleri fiili ihraç, yani eşyaya ilişkin Gümrük Beyannamesi (GB) kapanma tarihi üzerinden genel kural olarak yüz seksen gün içinde doğrudan aracı bankaya transfer ederler. İthalatçı ile yapılan sözleşmede yüz seksen günden uzun bir vade belirlenirse ihracatçılar bedeli vade bitimini izleyen doksan gün içinde, peşin ödeme şekli, yani malı ihraç etmeden önce bedeli tahsil ettikleri durumlarda ise ihracatı yirmi dört ay içinde gerçekleştirmekle yükümlüdür. Aracı banka, ihraç bedelini süresi içinde yurda getiren veya yasal limitler dahilinde terkin eden, yani açık hesabı silen ihracatçının hesabını kapatır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 1567 Sayılı Kanun (1567 Sayılı Kanun) çerçevesinde yürürlüğe giren ve 11 Ağustos 1989 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (32 Sayılı Karar) madde 8 hükmüne dayanarak bu yükümlülüğü düzenler. Bakanlık, 4 Eylül 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (İhracat Bedelleri Hakkında) (Tebliğ No: 2018-32/48) (2018-32/48 Sayılı Tebliğ) ile uygulamaya yön verir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ise bu Tebliğ uyarınca çıkardığı İhracat Genelgesi (İhracat Genelgesi) vasıtasıyla teknik süreçleri yürütür.

İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesinde Süre Nasıl İşler?

İhracatçılar, gerçekleştirdikleri işlemlerden doğan mal bedeli alacaklarını fiili ihraç tarihinden itibaren yüz seksen gün içinde doğrudan aracı bankaya getirirler. Fiili ihraç, gümrük beyannamesinin kapanma tarihini ifade eder ve süre bu tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Sözleşmede fiili ihraç tarihinden itibaren yüz seksen günden uzun vade öngörülen işlemlerde ise ihracatçının yazılı beyanıyla birlikte vade içeren sözleşmeyi veya proforma faturayı aracı bankaya sunması gerekir; bu durumda süre vade bitiminden itibaren doksan gündür. Hizmet ihracatı, mikro ihracat, yani küçük miktarlı hızlı ihracat ve transit ticaret, yani yurt dışından alınan malın gümrük bölgesine girmeden yurt dışına satılması işlemlerinde bedellerin tamamının tasarrufu serbesttir.

Süre Sınırlarında Hangi İstisnalar Uygulanır?

Mevzuat, özellik arz eden ihracat türleri ve ülkeler için farklı süreler ve muafiyetler öngörür. Yurt dışında inşaat işi yapan müteahhit firmalar, ihraç ettikleri malların bedellerini üç yüz altmış beş gün içinde yurda getirirler. Konsinye satış, yani kesin satışı sonradan yapılmak üzere yurt dışına mal gönderilmesi durumunda süre kesin satışı takip eden yüz seksen gündür. İhracatçılar, uluslararası fuar ve sergilere sattıkları malların bedellerini fuar bitimini izleyen yüz seksen gün içinde getirirler. Kredili veya kiralama yoluyla yapılan ihracatta ise ihracatçı mal bedelini sözleşmedeki vade tarihlerini izleyen doksan gün içinde getirir. Ayrıca İhracat Genelgesi ek iki listesinde yer alan otuz altı ülkeye yapılan ihracatta bedel getirme zorunluluğu bulunmaz; ek üç listesindeki dokuz ülkede ise bedelin yüzde ellisinin tasarrufu serbesttir.

İhracat Hesabı Hangi Hallerde Kapatılmış Sayılır?

İhracatçı, ihraç bedelini süresi içinde yurda getirip bankaya İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB), yani bedelin yurda getirildiğini tevsik eden resmi belge düzenlettiği takdirde aracı banka ihracat hesabını kapatır. Gümrük beyannamesi itibarıyla on beş bin ABD doları veya eşitine kadar noksanlığı olan hesapları bankalar doğrudan terkin ederek kapatırlar. On beş bin ABD dolarından yüksek olmakla birlikte yüz bin ABD dolarını aşmayan ve beyanname bedelinin yüzde onunu geçmeyen noksanlıklarda da bankalar doğrudan hesabı terkin eder. İki yüz bin ABD dolarını aşmamak üzere, mücbir sebep, yani elde olmayan engel hâlleri ile haklı durumlar göz önünde bulundurularak beyanname bedelinin yüzde onuna kadar olan açık hesapları ise Vergi Dairesi Başkanlığı veya Vergi Dairesi Müdürlüğü terkin eder. Bu limitleri aşan açık hesaplar hakkında ise karar vermeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.

Aracı bankalar, süresi içinde kapatmadıkları açık hesapları beş iş günü içinde Vergi Dairesine ihbar ederler. İhbarı alan Vergi Dairesi on iş günü içinde ihracatçıya doksan gün süreli ihtarname gönderir. İhracatçı bu ihtar süresi içinde hesabını kapatmak veya mücbir sebep belgelerini ibraz etmekle yükümlüdür. Kapatılmayan açık hesapları vergi dairesi yasal işlem başlatılması amacıyla Cumhuriyet Savcılığına bildirir. Cumhuriyet savcısı, 1567 Sayılı Kanun gereğince yurda getirilmeyen kıymetin rayiç bedelinin yüzde beşi oranında idari para cezası verir.

Ceza Kesildikten Sonra Oran Düşürülebilir mi?

Düşürülebilir. Bedel, idari para cezası kararı kesinleşmeden önce yurda getirilirse ceza rayiç bedelin en çok yüzde iki buçuğu oranında uygulanır. Oran yarıya iner ve indirim kendiliğinden değil, bedelin fiilen getirilmesiyle doğar.

Bu, ceza tebliğ edilmiş bir ihracatçının atabileceği en etkili adımdır. Karar kesinleştikten sonra aynı imkân kalmaz; bu nedenle tebliğ ile kesinleşme arasındaki süre dikkatle izlenmelidir.

İhracatçılar Yaptırımlarla Karşılaşmamak İçin Ne Yapmalıdır?

İhracatçıların yaptırımlardan kaçınmak için aşağıdaki adımları sırasıyla atması gerekir:

• Her bir gümrük beyannamesi için fiili ihraç tarihinden itibaren yüz seksen günlük süreyi dikkatle izleyin.
• İhraç bedellerini tahsil eder etmez doğrudan aracı bankaya transfer edin ve İhracat Bedeli Kabul Belgesi düzenletin.
• İthalatçı ile vadeli satış kararlaştırdıysanız, vadeyi içeren yazılı sözleşmeyi veya proforma faturayı derhal bankanıza ibraz edin.
• İhracat Genelgesi ek iki ve ek üç listelerindeki ülke istisnalarını kontrol ederek serbest tasarruf haklarınızı belirleyin.
• Bedel noksanlıklarında on beş bin ABD doları ve yüz bin ABD doları yasal terkin limitlerinden yararlanmak için bankanıza müracaat edin.
• Vergi dairesinden doksan günlük ihtarname tebliğ alırsanız, bu ihtar süresi içinde hesabınızı kapatın veya mücbir sebep belgelerinizi ibraz edin.
• İdari para cezası kararı tebliğ edildiyse, karar kesinleşmeden bedeli yurda getirin: oran yüzde beşten en çok yüzde iki buçuğa iner.

Uyarı. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı sık değişen bir alandır; yazıda yer alan tutar, oran, eşik, süre ve tarihler yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Her başvuru ve işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 1567 sayılı Kanun · 32 sayılı Karar m.8 · Tebliğ 2018-32/48 (RG 04.09.2018) · TCMB İhracat Genelgesi

→ İlgili sayfa: İthalat ve İhracatçılar