Sıkça Sorulan Sorular

Kambiyo, dar anlamda yabancı para ve yabancı para üzerinden düzenlenmiş ödeme araçlarını ifade eder. 32 sayılı Karar döviz ile kambiyoyu eş anlamlı kullanır: efektif dahil, yabancı parayla ödemeyi sağlayan her türlü hesap, belge ve vasıta.

Rejim, devletin kambiyo işlemlerine yaklaşımını belirleyen politikadır; sıkı, serbest veya karma olabilir. Mevzuat ise o politikayı hayata geçiren kuralların bütünüdür. Rejim tercihi değişince mevzuat değişir; mevzuat değişikliği tek başına rejimi değiştirmez.

Kanun, kambiyo işlemlerini kendisi ayrıntılı düzenlemez; Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi verir ve aykırılığın yaptırımını belirler. Bu yönüyle bir çerçeve ve yetki kanunudur. 20.07.2025 tarihli 7555 sayılı Kanunla kıymetli madenlerin rafinajı ve yurt içi alım-satımı da kapsama alınmıştır.

07.08.1989 tarihli ve 89/14391 sayılı, 11.08.1989'da Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararıdır; 2018'den beri Cumhurbaşkanı Kararlarıyla değiştirilmektedir. Döviz ve dövize bağlı değerlerde serbestliği esas alır, ancak bu serbestliği devlet denetimine bağlar. Yönetmelik, tebliğ ve genelgelerin dayanağı olduğu için kambiyo anayasası sayılır.

Üç kademe vardır. Kanunu TBMM çıkarır; kararları Cumhurbaşkanı alır; yönetmelik, tebliğ ve genelgeleri Hazine ve Maliye Bakanlığı yayımlar. Merkez Bankası yalnızca 32 sayılı Kararda kendisine açıkça verilen yetkiler çerçevesinde düzenleme yapabilir.

Kendiliğinden koyamaz. Merkez Bankası rejimi asli biçimde kuran değil, 32 sayılı Kararda kendisine verilen yetkiler çerçevesinde ikincil düzenleme yapan teknik bir otoritedir. Uygulamada işlemlerin çoğu TCMB genelgelerine göre yürüdüğü için bu sınır tartışmalıdır.

Hayır. Genelge tebliğin uygulamasını açıklar; kanuna, yönetmeliğe ve tebliğe aykırı olamaz, yeni bir yükümlülük ihdas edemez, üst normda bulunmayan bir sınırlama getiremez. Aksi hâl normlar hiyerarşisi bakımından sorun doğurur.

Tebliğ, kişileri doğrudan bağlayan hükümleri ve istisnaları içerir. Genelge ise tebliğin nasıl uygulanacağını gösterir; teknik ayrıntı, belge düzeni ve banka uygulaması burada belirlenir. Kısaca: tebliğ kural koyar, genelge kuralı açıklar.

Hayır. Mevzuat toplumun tamamını kapsar; değişen şey temas düzeyidir. İhracatçı, ithalatçı, banka, yetkili müessese ve kıymetli maden tacirleri günlük işlemlerinde doğrudan tabidir. Diğerleri kur ve fiyat etkileri üzerinden dolaylı biçimde etkilenir.

Döviz, yabancı para ile bu para üzerinden düzenlenmiş hesap ve belgelerin ortak adıdır; havale, çek ve elektronik para da dövizdir. Efektif ise dövizin banknot hâlidir. Halk arasında "döviz" denince çoğunlukla efektif anlaşılır.

32 sayılı Karar dört madeni sayar: her tür ve şekilde altın, gümüş, platin ve paladyum. Kıymetli madenler 1954 değişikliğiyle Kanun kapsamına girmiş; 2025 yılında rafinaj ve yurt içi alım-satım da kapsama eklenmiştir.

32 sayılı Karar sekiz taşı sayar: elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci. Kıymetli madenlerden veya bu taşlardan yapılmış ya da bunları içeren eşyalar ise ayrıca kıymetli eşya olarak tanımlanır.

32 sayılı Karar'a göre Türkiye'de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişilerdir. Yurt dışında işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları da bu kapsamdadır. Belirleyici olan vatandaşlık değil, yerleşim yeridir.

Türkiye'de yerleşik sayılmayan gerçek ve tüzel kişilerdir. Tanım olumsuz kurulmuştur: Türkiye'de kanuni yerleşim yeri bulunmayan herkes bu kapsamdadır. Uyruk belirleyici değildir — yabancı uyruklu bir kişi Türkiye'de yerleşik sayılabilir.

32 sayılı Karar bu kişileri açıkça sayar: yurt dışındaki işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları Türkiye'de yerleşik kabul edilir. Yurt dışında bulunuyor olmaları statülerini değiştirmez.

Tüzel kişilerde de ölçüt kanuni yerleşim yeridir; şirketin uyruğu veya ortaklarının vatandaşlığı belirleyici değildir. TCMB'nin 2023/5 sayılı Tebliği (Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ, m.3/c) de firmayı "Türkiye'de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliği haiz firma" olarak tanımlar.

Uygulanan düzenlemeye göre değişir. Genel ölçüt kanuni yerleşim yeridir; ancak TCMB Sermaye Hareketleri Genelgesi, serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesi dışında sayıldığından serbest bölgede yerleşik firmaları bu Genelge kapsamında yurt dışında yerleşik kabul eder (m.18/3). Buna karşılık İhracat Genelgesi "serbest bölgede faaliyet gösteren Türkiye'de yerleşik ithalatçı firmalar" ifadesini kullanır — yani yerleşiklik her işlemde ilgili genelgenin tanımına göre belirlenir.

Kambiyo mevzuatı büyük ölçüde yerleşiklik statüsüne göre şekillenir. Dövizle sözleşme ve ödemede, tarafların Türkiye'de yerleşik olup olmamasına göre farklı kurallar, sorumluluklar, sınırlamalar ve yasaklar devreye girer. Bu tanıma girmeyen kişileri sorumlu tutmak mümkün değildir.

Miktar sınırı yoktur. Ancak yolcu beraberinde 10.000 avro veya eşitini aşan efektif ile 185.000 TL'yi aşan Türk parası çıkışında, gümrük idaresine Nakit Beyan Formu ile beyanda bulunulması gerekir.

İki ayrı eşik vardır: efektif — yani banknot hâlindeki yabancı para — için 10.000 avro veya eşiti; Türk parası için 185.000 TL. Eşiği aşan yolcu beraberi çıkışlarda Ticaret Bakanlığınca yayımlanan Nakit Beyan Formu düzenlenir.

Değerler gümrük idaresince muhafaza altına alınır, durum şüpheli kabul edilerek MASAK'a bildirilir ve 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılabilmesi için Cumhuriyet savcılığına bildirimde bulunulur. Bu bir izin sistemi değil, bildirim yükümlülüğüdür.

Ziynet eşyası niteliğindeki, kendisine ait ve ticari amaç taşımayan eşya 15.000 ABD dolarına kadar serbestçe çıkarılabilir. Daha yüksek değerdekiler, girişte beyan edilmiş olması veya Türkiye'de satın alındığının belgelenmesi hâlinde çıkarılabilir.

15.000 ABD dolarına kadar beyan gerekmez. Bu tutarın üzerindeki ziynet eşyasının yurt dışına çıkarılabilmesi için, yurda girişte beyan edilmiş olması ya da Türkiye'de satın alındığının belgelenmesi gerekir.

Ziynet eşyası 15.000 ABD dolarına kadar serbestçe getirilebilir. Ancak külçe (işlenmemiş) altın yolcu beraberinde getirilemez; işlenmemiş kıymetli maden ithalatı özel düzenlemeye tabidir ve yalnızca kıymetli madenler aracı kuruluşlarınca yapılır.

Çıkış gümrüğünde, gümrük idaresine yapılır. Kullanılan belge, Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan Nakit Beyan Formudur. Beyan bir izin başvurusu değil, yazılı bildirim yükümlülüğüdür.

Evet. Yurda döviz ve Türk lirası getirilmesinde miktar sınırlaması yoktur. Getirilen dövizin bankaya satılması da genel olarak zorunlu değildir (ihracat bedellerinde TCMB İhracat Genelgesi uyarınca dönemsel olarak uygulanan satış zorunluluğu saklıdır); Türkiye'de yerleşik kişiler dövizlerini bulundurabilir, hesapta tutabilir veya efektif olarak kullanabilir.

Evet. Türkiye'de yerleşik ve dışarıda yerleşik kişilerin bankalar aracılığıyla yurt dışına döviz transfer ettirmeleri serbesttir. Ancak ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki 50.000 ABD dolarını aşan transferler, bankalarca 30 gün içinde bildirilir.

İthalat bedeli transferinde belge, ödeme şekline göre değişir. Mal mukabili ödemede transfer, beyan edilen gümrük beyannamesine dayanır. Ayrıca ödemenin kaynağı belgelenir: banka kaynağı, döviz tevdiat hesabı, kredi kartı, mahsup ya da kredi.

Yasak değil, ama kaçınılması gereken bir uygulamadır. Firma işlemleri şahsi hesaplar üzerinden yürütülmemelidir; denetimde işlemin ticari mahiyeti ile hesabın sahibi arasındaki uyumsuzluk açıklanması güç bir durum yaratır. Banka disiplininin temel kurallarından biridir.

Verilmemelidir. Banka üzerinden işlem disiplininin temel kurallarından biri, talimatların sözlü değil yazılı olarak verilmesidir. Sonradan doğacak bir uyuşmazlıkta veya denetimde, yazılı talimat firmanın elindeki tek somut dayanaktır.

Yurt dışı ödemeleri ticari mahiyetine uygun açıklamalarla yapılmalıdır. Yanlış açıklamaya özgü ayrı bir yaptırım düzenlenmemiştir; ancak açıklama işlemin gerçek niteliğini gizliyor ve bu yolla kambiyo mevzuatına aykırılık doğuyorsa 1567 sayılı Kanun m.3 uyarınca idari para cezası uygulanabilir. Açıklama ile işlemin gerçek niteliği arasındaki uyumsuzluk, denetimde ilk dikkat çeken unsurlardan biridir.

Görünmeyen işlemler kapsamındadır ve bankalar aracılığıyla serbestçe yapılabilir. Navlun, sigorta, faiz, lisans ve telif ödemeleri bu kapsamdadır. Görünmeyen işlem ödemeleri, 50.000 ABD dolarlık bildirim eşiğinin dışında tutulmuştur.

Evet, kambiyo mevzuatı kapsamındadır — ancak serbesttir. Navlun, sigorta, faiz, lisans ve telif gibi görünmeyen işlem ödemeleri bankalar aracılığıyla serbestçe yapılır; bu işlemler için ayrı bir izin aranmaz.

İthalat rejiminde dövizin yurda getirilmesi aranmaz, süre sınırı yoktur ve kapatma yükümlülüğü bulunmaz. Bu nedenle ihracattaki gibi bir hesap kapatma yaptırımı doğmaz. Vergi ve gümrük mevzuatından doğabilecek sonuçlar saklıdır.

Çünkü bankalar kambiyo işlemlerinde aracı ve fiilen ön denetleyici rol üstlenir. Kambiyo mevzuatına aykırı işlem yapan banka veya bankacıya da 1567 sayılı Kanun'un 3/1. maddesi uyarınca yaptırım uygulanır.

Kural olarak Türkiye'de yerleşik gerçek kişiler ne yurt içinden ne yurt dışından döviz kredisi kullanabilir. Şirketler kullanabilir; ancak döviz geliri şartı, bildirim yükümlülükleri ve mevzuatta sayılan istisnalar geçerlidir.

Kural olarak alamaz. Mevzuatta sayılan istisnalar saklıdır. Bunlardan muhtemel döviz gelirine dayalı kredi kullanımında son üç mali yılda döviz geliri olmadığının aracı bankaya beyan edilmesi zorunludur; bu kapsamda kredi kullanıldıktan sonra üç mali yıl tekrar yasağı vardır.

Hayır, farklıdırlar ve rejimleri de aynı değildir. Türkiye'de yerleşik kişilere dövize endeksli kredi kullandırılamaz; yurt dışından dövize endeksli kredi de kullanılamaz. Döviz kredisi ise şartları sağlandığında mümkündür.

Yurt içindeki gayrimenkuller için — konut ve çatılı iş yeri dâhil — kural olarak kararlaştırılamaz. Başlıca istisnalar: Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli konaklama tesislerinin işletilmek üzere kiralanması, gümrüksüz satış mağazalarının kiralanması ve Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan Türkiye'de yerleşik kişilerin kiracı olduğu sözleşmeler.

Kural olarak hayır. Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarındaki iş sözleşmelerinde bedel dövizle veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz. Başlıca istisnalar: yurt dışında ifa edilecek işler, gemi adamlarının taraf olduğu sözleşmeler, Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan Türkiye'de yerleşik kişilerin taraf olduğu iş sözleşmeleri ve dışarıda yerleşiklerin şube, temsilcilik veya yüzde elli ve üzeri pay sahibi olduğu şirketler ile serbest bölgedeki şirketlerin işveren olduğu sözleşmeler.

Hayır. Yurt içindeki gayrimenkullerin — konut ve çatılı iş yeri dâhil — satış sözleşmelerinde bedel ve diğer ödeme yükümlülükleri dövizle kararlaştırılamaz. Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan Türkiye'de yerleşik kişilerin alıcı olduğu hâller istisnadır.

Yasak yalnız sözleşme bedelini değil, bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini de kapsar. Dolayısıyla yasak kapsamındaki bir sözleşmede bedeli dövizle kararlaştırıp ödemeyi Türk lirasıyla yapmak, yasağın dışına çıkmaz.

Genelge, ihracatçının serbest kullanımına bırakılan bedelleri ayrıca sayar: hizmet ihracatı, mikro ihracat ve Ek-3'te yer alan ülkelere yapılan ihracatın belirli orandaki kısmı. Ayrıca Ek-2'deki ülkelere ve bazı kurumlara istisna tanınmıştır.

Evet. Bedel Türk parası veya döviz cinsinden olabilir; beyan edilenden farklı bir döviz ile ödeme de mümkündür. Türk lirasıyla yapılan ihracatta sözleşme ve faturada TL yazmalıdır; KKTC'ye ihracatta TL esastır.

Evet. Bedel alıcı veya üçüncü kişilerce gönderilebilir. Ayrıca gümrük beyannamesinde kayıtlı imalatçı ya da tedarikçi lehine gelen döviz, imalatçı veya tedarikçi ile ihracatçının yazılı beyanıyla ihracat bedeli olarak kabul edilebilir; beyannamede kayıt yoksa satış faturası da ibraz edilir. Yurt dışı hesaplardan yapılan transferlerde hesap hareketleri kontrol edilir.

İhracat bedelinden navlun, sigorta ve ithalat bedeli gibi giderlerin düşülmesidir; Genelge mahsubun süre ve şartlarını ayrıca düzenler. Fiili ihraçtan sonra fiyat artarsa fark kabul edilir, azalırsa dikkate alınmaz.

Peşin bedel karşılığı ihracatın 24 ay içinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Süresinde ihracat yapılmaz ve peşin tutarın tamamı bu süre içinde tek seferde iade edilmezse prefinansman hükümleri uygulanır; mücbir sebep veya haklı durumda banka en fazla 1 yıl ek süre verebilir. Süresinde ihracatı yapılmayan veya tek seferde iade edilmeyen tutarın 50.000 ABD doları'nı geçmeyen kısmı prefinansman hükümlerine tabi olmaz.

İhracat bedelinin yurda getirilmesi hâlinde, banka tarafından ihracat hesabının kapatılmasına esas olmak üzere düzenlenen belgedir. Düzenleme yetkisi yalnızca bankalara aittir; yetkili müesseseler İBKB düzenleyemez.

DAB, bankanın döviz alım işlemini — yani dövizin Türk lirasına çevrildiğini — gösteren genel nitelikli bir belgedir. İhracat bedellerinin yurda getirilmesi hâlinde de kullanılabilir. İBKB ise yalnız ihracat bedeline özgüdür.

Üç yerde belirleyicidir: bedelin tespitinde 22. hanedeki tutar esas alınır, farklılık hâlinde 46. hanedeki ABD doları değeri kullanılır; hesabın hangi bankada kapatılacağını 28. hane belirler; hesap kapatmada ibrazı zorunludur.

Peşin ödemede bedelin kabulünü yapan banka; diğer durumlarda gümrük beyannamesinin 28. hanesinde yazılı banka nezdinde kapatılır. Bedelin tahsilinden ihracatçı sorumludur; bankalar izleme yükümlüsüdür.

Evet. 32 sayılı Karar kıymetli madenlerin ithal, ihraç ve yurt içi alım satımını düzenler. Ayrıca kıymetli maden depo hesaplarında fiziki teslimat olmaksızın yapılan alım satım da açıkça kambiyo işlemi sayılır.

Standart ve standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin ithalini yalnızca Merkez Bankası ve kıymetli madenler aracı kuruluşları yapabilir. İthal edilenler üç iş günü içinde Borsa İstanbul'a teslim edilir; DİR, antrepo ve serbest bölgede teslim yerine bildirim esastır.

Standart işlenmemiş altın, en az 995/1000 saflıkta ve nitelikleri Bakanlıkça belirlenen bar veya külçe hâlindeki altındır. Standart dışı olan, bu saflığın altında kalan külçe, bar, dore bar, granül, toz veya hurda altındır.

Binde birlik ölçü birimidir. Ayar evi denetimlerinde tolerans aralığı milyem cinsinden ifade edilir: altın, platin ve paladyumda binde ±1, gümüşte binde ±2.

Mevzuattaki karşılığı ikisi de değildir: doğru terim kıymetli maden depo hesabıdır. Merkez Bankası ve bankalar, yurt içinde ve dışında yerleşik kişiler adına bu hesabı açabilir; sahipleri serbestçe tasarruf eder, faizler serbestçe belirlenir.

Kıymetli madenlerin, bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarının ve kıymetli taşların alınıp satıldığı düzenlenmiş piyasadır. Türlerine ve işleyiş esaslarına göre piyasa, pazar, platform ve sistem olarak ayrılır; takas işlemleri Borsa bünyesindeki Takas Merkezi tarafından yürütülür.

Rafineri, Bakanlık düzenlemeleri çerçevesinde Borsa tarafından belirlenen rafineri listesinde yer alan ve kıymetli madenleri Borsada işlem görecek kuruluştur. Listede yer almak, rafineri ürününün Borsada işlem görebilmesinin şartıdır.

Kıymetli madenin kaynağından itibaren izlenebilir ve denetlenebilir olmasıdır. Usul ve esaslar Bakanlığın uygun görüşü alınarak Borsa tarafından belirlenir. Uygunluk, yetkilendirilmiş bir bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanan ve makul güvence seviyesi taşıyan Bağımsız Güvence Raporu ile belgelenir.

Beyansız sokma, ithali serbest olsa dahi kaçakçılık suçu oluşturabilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, otobüsün gizli bölmesinde 27 kg hurda altın yakalanan olayda bozma kararı vermiştir: altın ithali serbest olsa da gümrük idaresine beyan zorunludur.

Kaçakçılık olarak nitelendirilir. Yargıtay, yeşil hattan 3 kg standart dışı takoz altın geçirmeye çalışan yolcu bakımından mahkûmiyet gerektiğine hükmetmiştir: kararda işlenmemiş altın ithalinin Borsa üyeliği, beyan ve üç iş günü içinde Borsaya teslim şartlarına bağlı olduğu vurgulanmıştır; yolcu beraberinde bu şartlar sağlanamaz.

Her zaman değil. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, Suriye sınırında araçta 30 kg külçe altın bulunan olayda beraat kararı vermiştir: sanık henüz beyana davet edilmediği için icra hareketleri başlamamış, eylem hazırlık aşamasında kalmıştır. Hazırlık hareketleri cezalandırılmaz.

Miktar bir karine oluşturur, tek başına delil değildir. Anayasa Mahkemesi 12,7 kg beyaz altında ticari amaç değerlendirmesini keyfi bulmamış; Yargıtay ise 22.588 ABD doları değerindeki ziynette, ticari amaç delillendirilmedikçe müsadere edilemeyeceğine hükmetmiştir.

Kendiliğinden var sayılmaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, valizinde 16,8 kg külçe altın bulunan transit yolcunun dil bilmediği ve bilgilendirilmediği olayda beraat kararı vermiştir: kast oluşmamışsa fail cezalandırılamaz.

Sayılmaz. Yeşil hat, beyana tabi eşyası bulunmadığını bildirmektir; beyana tabi eşyayla yeşil hattan geçmek beyanda bulunmamak anlamına gelir. Yargıtay, yeşil hattan altın geçirmeye çalışan yolcu bakımından bunu kaçakçılık saymıştır.

Ayar raporu. Standart dışı işlenmemiş kıymetli maden ithalinde gümrük idaresine ayar raporu ibrazı zorunludur ve bu raporu kural olarak yalnızca Darphane düzenleyebilir. Dahilde işleme rejimi kapsamında 5 kilograma kadar olan ithalatta özel ayar evi raporları kabul edilebilir.

Ayrım standart olup olmamasına göredir. Dahilde işleme rejimi kapsamında standart işlenmemiş kıymetli madenlerin ithalini yalnızca Merkez Bankası ve kıymetli madenler aracı kuruluşları yapabilir; standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin ithali ise serbesttir.

Her bir ithalat işleminde 40 kilogramı aşmamak üzere standart işlenmemiş altın veya 200 kilogramı aşmamak üzere standart işlenmemiş gümüş. Bu imkân yalnızca dahilde işleme rejimi kapsamındaki ithalat için tanınmıştır.

Hayır. Aracı kuruluşlarca dahilde işleme rejimi kapsamında yapılan işlenmemiş kıymetli maden ithalatında Borsaya teslim şartı bulunmaz; bunun yerine üç iş günü içinde Borsaya yazılı olarak bilgi verilmesi zorunludur. Genel kural ise üç iş günü içinde teslimdir.

Mali Suçları Araştırma Kurulu'nun kısaltmasıdır. Dayanağı 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'dur (11.10.2006). Kanunun amacı, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin finansal sisteme sokulmasını önlemek ve terörün finansmanı ile mücadele etmektir.

Türk uyruklular için nüfus cüzdanı, sürücü belgesi veya pasaport ile üzerinde T.C. kimlik numarası bulunan resmî kimlik belgeleri; Türk uyruklu olmayanlar için pasaport, ikamet belgesi veya Bakanlıkça uygun görülen kimlik belgesi. Sürekli iş ilişkisinde ayrıca adres teyit edilir.

Yükümlü nezdinde işlem gerçekleştiren gerçek kişileri, adına işlem yapılanları nihai olarak kontrolünde bulunduran ya da üzerlerinde nihai nüfuz sahibi olan gerçek kişileri ifade eder. Ticaret siciline kayıtlı şirketlerde ölçüt, sermayenin yüzde yirmi beşini aşan gerçek kişi ortaklardır.

Hesap açılması, kredi veya kredi kartı verilmesi, kiralık kasa, finansman, faktoring, finansal kiralama, hayat sigortası veya bireysel emeklilik gibi hizmetler nedeniyle kurulan, niteliği itibarıyla devamlılık unsuru taşıyan iş ilişkisidir. Tesisinde kimlik tespiti tutar gözetmeksizin zorunludur.

Toplanarak. Tek işlem ya da birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplam tutarı 370.000 TL ve üzerindeyse kimlik tespiti zorunludur; elektronik ve kripto varlık transferlerinde eşik 30.000 TL'dir. Eşik işlem başına değil, toplam üzerinden hesaplanır.

Dört yıllık yükseköğretim mezunu, T.C. vatandaşı, sayılan suçlardan hüküm giymemiş, finansal kuruluşlarda veya denetim elemanlığında en az beş yıl çalışmış ve yetkilendirme sınavını geçerek uyum görevlisi siciline kayıtlı kişiler. Yükümlüde nitelikli pay sahibi veya yönetici olamaz.

Sekiz yıl. Süre; belgelerde düzenleme tarihinden, defter ve kayıtlarda son kayıt tarihinden, kimlik tespitine ilişkin belgelerde ise son işlem tarihinden başlar. Şüpheli işlem bildirimine ve dâhili bildirimlere ait belgeler de bu kapsamdadır.

Şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde Başkanlığa bildirilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde derhal. Bildirim için kesin bilgi gerekmez — herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir husus yeterlidir. Tutar şartı aranmaz.

Hayır. Yükümlüler bildirimde bulunulduğunu, denetim elemanları ve yargılama sırasında mahkemeler dışında işleme taraf olanlar dâhil hiç kimseye açıklayamaz. İhlali adli suçtur: bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir.

5549'a aykırılık idari para cezasını gerektirir. Tek fiille hem kambiyo hem aklama mevzuatı ihlal edilirse Kabahatler Kanunu m.15 fikri içtima kuralı uygulanır; ceza genellikle 1567 sayılı Kanun'a göre kesilir, çünkü 5549'daki oran daha düşüktür.

İdari yargıya. 5549 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulur. Bu, kambiyo cezalarının tam tersidir: 1567 sayılı Kanun cezalarında başvuru yolu idari yargı değil, Sulh Ceza Hâkimliğidir.

Şüpheli işlem bildirmeyen yükümlüye 50.000 TL idari para cezası verilir. Yükümlü banka, yetkili müessese veya sayılan diğer finansal kuruluşlardan biriyse ceza, işlem tutarının yüzde beşinden az olmamak üzere iki kat uygulanır. Bu ihlalde önce ihtar süresi verilmez.

Kademeli işler. Önce yazılı ihtar ve en az otuz gün süre; eksiklik giderilmezse 500.000 TL; sonra en az altmış gün; yine giderilmezse cezanın iki katı; otuz gün daha geçerse faaliyet durdurma veya izin iptali için ilgili kuruma bildirim yapılır.

Var. Her bir yükümlülük için yıllık toplam ceza; cezası iki kat uygulanan yükümlülerde kırk milyon TL, diğerlerinde dört milyon TL'yi aşamaz. Üst tutardan ceza alan yükümlüde ertesi yıl aynı neviden ihlal olursa bu hadler iki katına çıkar.

Yükümlülüğün ihlal edildiği tarihten itibaren sekiz yıl geçtikten sonra idari para cezası verilemez. Süre, ihlalin tespit edildiği tarihten değil, ihlalin gerçekleştiği tarihten işlemeye başlar.

En çok yedi iş günü. Erteleme talepli bildirimde bulunan yükümlü, Bakan kararı tebliğ edilene kadar işlemden imtina eder; karar bu süre içinde tebliğ edilmezse işlem gerçekleştirilebilir. Karara aykırı işlem yapana işlem tutarı kadar ceza verilir.

Hayır, eşik zamanla yükseldi: 2008'de 20.000 TL, 2021'de 75.000 TL, 2022'de 85.000 TL, 01.02.2023'te 185.000 TL ve 07.10.2026'dan beri 370.000 TL. Elektronik transferlerde eşik aynı dönemde 2.000 TL'den 30.000 TL'ye çıktı.

Adli ceza doğar. Kimlik tespiti gerektiren işlemlerde kendi adına fakat başkası hesabına hareket eden kimse, kimin hesabına hareket ettiğini işlemden önce yazılı olarak bildirmezse altı aydan bir yıla kadar hapis veya beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.

Evet. Kargo şirketleri ile Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş., Tedbirler Yönetmeliğinde yükümlü olarak sayılmıştır. Finansal kuruluş veya FOBİM değildirler; ancak münhasıran uyum görevlisi atamak zorundadırlar.

Aklama ve terörün finansmanıyla mücadelede yeterli düzenlemeye sahip olmayan ya da uluslararası kuruluşlarca riskli kabul edilen ve Bakanlıkça duyurulan ülkelerdir. Bu ülkelerde yerleşik kişilerle iş ilişkilerine özel dikkat gösterilir, işlemin amacı hakkında bilgi toplanıp kayda geçirilir.

İki yoldan. Ya Vergi Müfettişleri ve Hazine Kontrolörleri, 1567 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesine dayanarak tetkikat ve tahkikat yapar; ya da ihracat bedelinde olduğu gibi aracı banka, süre sonundan itibaren beş iş günü içinde açık ihracat hesabını vergi dairesine bildirir.

İhracat hesabı bildiriminde süre 90 gündür. Vergi dairesi ihracatçıya 90 günlük ihtarname gönderir; açık hesap bu sürede veya verilen ek sürelerde kapatılmalıdır. Kapanmayan hesaplar Cumhuriyet savcılığına intikal ettirilir.

Ceza davası açıldığı anlamına gelmez. Savcı burada idari para cezasına karar veren mercidir; re'sen soruşturma başlatmaz, yalnız kendisine intikal eden dosya üzerinden karar verir. Kararın ardından başvuru yolu Sulh Ceza Hâkimliğidir.

Sıra bellidir: önce kaçakçılık mevzuatına bakılır. Kanun, fiil 5607 sayılı Kanun'a göre suç veya kabahat oluşturmuyorsa kambiyo idari para cezası uygulanacağını söyler. Uygulamada ayrımı kuran unsur çoğunlukla gümrüğe beyandır: beyansız sokma, ithali serbest eşyada bile kaçakçılık sayılabilir.

Fiili bizzat işlemişse olur. Ceza, kabahati fiilen işleyen gerçek kişiye verilir; kabahat bir tüzel kişinin yararına işlenmişse tüzel kişiye de aynı miktarda ceza verilir. Yani sorumluluk şirkete geçmez, şirkete eklenir. Tacirin basiretli davranma yükümlülüğü kambiyo mevzuatını bilmeyi de kapsar.

İkisine de. Kanun, kabahat bir tüzel kişinin yararına işlenmişse ilgili tüzel kişiye de aynı miktarda idari para cezası verileceğini düzenler. Ceza, kabahati fiilen işleyen gerçek kişiye (yönetici de çalışan da olabilir) ve şirkete birlikte kesilir.

Kesinleşen ceza kamu alacağına dönüşür ve 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre cebren tahsil edilir. Ayrıca kabahat tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süre için, cezayla birlikte tahsil edilmek üzere gecikme faizi işletilir.

Aynı fiil eş zamanlı olarak idari yaptırım, vergi ziyaı, kaçakçılık suçu veya aklama suçu doğurabilir; bunlar ayrı hukuki yararları koruyan ayrı rejimlerdir. Sınır şudur: fiil hem kabahat hem suç oluşturuyorsa yalnızca suçtan yaptırım uygulanır.

Müsadere, kaçakçılık suçunun kambiyo kabahatinden ayrılan en ağır sonucudur ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 54 ve 55. maddelerine göre uygulanır. Hatalı nitelendirme, idari para cezasıyla bitecek bir fiili hapis ve müsadereye taşıyabilir.

Evet. 1567 sayılı Kanun, izinsiz olarak yurttan çıkarma veya yurda sokma ile döviz kaçırma kastıyla muvazaalı işlem fiillerinde, teşebbüs aşamasında kalan eylem için verilecek cezanın yarı oranında indirileceğini düzenler.

Kabahattir, suç değil. 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki yaptırımlar esas itibarıyla idari para cezasıdır. Bu nedenle usul, zamanaşımı, başvuru yolları ve genel ilkeler bakımından 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uygulanır.

Aranır. Objektif unsurun — örneğin miktarın — varlığı manevi unsura karine oluşturabilir; ancak bu karinenin aksi ispatlanabilir. Kastın oluşmadığı hâllerde beraat kararı verilmektedir; kusursuz suç olmaz ilkesi kabahatlerde de esastır.

Rayiç bedele bağlı nispi bir idari para cezasıdır: ithalat, ihracat ve diğer kambiyo işlemlerinde döviz veya Türk parası kaçırmak kastıyla muvazaalı işlem yapanlara, kaçırdıkları kıymetlerin rayiç bedeli kadar idari para cezası verilir.

Bu bir kambiyo sorusu değil, vergi sorusudur. Kambiyo işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve kur farklarının gelir veya gider olarak kaydedilmesi 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine tabidir; kambiyo mevzuatı kur farkının vergilendirilmesini düzenlemez.

Kambiyo mevzuatında kripto varlıkları düzenleyen bir hüküm bulunmamaktadır. Buna karşılık MASAK mevzuatı kripto varlık hizmet sağlayıcılarını yükümlü sayar ve 30.000 TL eşiğinde kimlik tespiti arar. Boşluk kambiyodadır, uyum tarafında değil.

Serbest bölgenin statüsü düzenlemeye göre değişir; örneğin Sermaye Hareketleri Genelgesi serbest bölgede yerleşik firmaları yurt dışında yerleşik sayar (m.18/3). Döviz geliri bakımından ise serbest bölgeye yapılan ihracat ve transit ticaretten elde edilen gelirler, ancak malın buradan üçüncü bir ülkeye satıldığının belgelenmesi kaydıyla döviz geliri kabul edilir. Makine ve teçhizat satışında ayrı bir belge seti aranır.

Ayırt edici yanı mahsuptaki esnekliktir. Mahsupta genel kural, ithalatın serbest dolaşıma girişi ile fiili ihraç arasında azami 180 gündür; dahilde işleme izni varsa bunun yerine Ticaret Bakanlığınca verilen süre dikkate alınabilir. Kıymetli madende ayrıca bedelsiz ödeme şekliyle ithalat mümkündür.

İki yön ayrılır. Satış bedellerinin tasarrufu serbesttir; yurda getirme zorunluluğu yoktur. Alış bedellerinin ödenmesinde ise ithalat bedellerine ilişkin kurallar geçerlidir ve yurt dışına transfer bankalar aracılığıyla yapılır.

Serbesttir, ama belgeye bağlıdır. 4875 sayılı Kanun kâr ve ana para transferi serbestisini güvence altına alır; banka transfer sırasında vergi beyannamesi, bilanço, kâr/zarar hesabı, vergi tahakkuk fişleri ve kâr dağıtım tablosunu alıp saklar. İlk transferde şirket kuruluşunun tescili aranır.

Mevzuattaki karşılığı mikro ihracattır. Mikro ihracat; hizmet ihracatı ve transit ticaretle birlikte ihracatçının serbest kullanımına bırakılan işlemler arasında sayılmıştır. Bedelin tasarrufu serbest olduğu için ayrı bir getirme usulü öngörülmemiştir.

Yedi başlık: dövizle temas haritası, ihracat bedeli takip sistemi, banka üzerinden işlem disiplini, dövizle sözleşme kontrol mekanizması, kambiyo uyum dosyası, düzenli personel eğitimi ve kambiyo danışmanlığıyla işbirliği. Dosya bunlardan yalnızca biridir.

---