Faaliyet Alanlarımız
Kambiyo Mevzuatı
1567 sayılı Kanun ve 32 sayılı Karar
Kambiyo mevzuatı nedir?
Kambiyo mevzuatı; döviz, para, kıymetli madenler ve menkul kıymetlerin yabancı ülkelerle olan alım-satım, transfer, tahsilat ve ödeme işlemlerinin nasıl yapılacağını, kimler tarafından gerçekleştirilebileceğini, hangi sınırlamalara tabi olduğunu ve aykırı davranışlara uygulanacak yaptırımları düzenleyen tüm yasal düzenlemelerin ortak adıdır.
Türkiye'de bu mevzuat; 20.02.1930 tarihli 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ile bu kanuna dayanılarak çıkarılan kararlar, yönetmelikler, tebliğler ve genelgelerden oluşur.
Mevzuat ile rejim aynı şey değildir. Kambiyo rejimi, bir devletin kambiyo işlemlerine yaklaşımını belirleyen politikalar bütünüdür ve üç başlıkta incelenir:
- Sıkı rejim — döviz işlemleri devlet kontrolünde, izne tabi
- Serbest rejim — döviz işlemleri kısıtlama olmaksızın serbest
- Karma rejim — bazı işlemler serbest, bazıları kontrole tabi
Kambiyo mevzuatı ise bu rejimi hayata geçiren kuralların bütünüdür.
Yetki mimarisi: üç kademe
Kambiyo hukukunda norm üretme yetkisi üç kademeli bir kamu gücü hiyerarşisine dayanır.
Klasik anlamda ayrıntılı bir düzenleme kanunu değildir; bir yetki kanunu olarak kurgulanmıştır. Kanun ile devlet, yürütme organına beş yetki verir: döviz işlemlerini düzenleme · sınırlama getirme · serbestlik alanı belirleme · denetleme · idari yaptırım talep etme.
Esas düzenlemeler burada ortaya konur: döviz işlemlerinin serbestlik alanı, düzenleme ve sınırlamalar, sermaye hareketlerinin işleyişi, bildirim ve belgelendirme yükümlülükleri, kıymetli maden ve döviz piyasalarının işleyişi. Bugün yürürlükteki temel metin 32 sayılı Karar'dır (11.08.1989).
Bakanlık yönetmelik çıkarabilir, tebliğ ve genelge yayımlayabilir, talimat verebilir, uygulama usul ve esaslarını belirleyebilir.
Uygulamada "kanuna aykırılık" kadar "Cumhurbaşkanı Kararı'na aykırılık" kavramıyla da karşılaşılır. Bu, 1567 sayılı Kanun'un çerçeve ve yetki kanunu olarak kurgulanmış olmasının doğal sonucudur.
Merkez Bankası'nın yeri — ve bir gerilim
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, kambiyo rejimini asli ve bağımsız biçimde kurma, temel çerçevesini değiştirme, serbestlik veya yasak ihdas etme ya da kanuni dayanak olmaksızın yeni yükümlülük getirme yetkisine sahip değildir. Merkez Bankası, 32 sayılı Karar'da kendisine açıkça verilen yetkiler çerçevesinde ikincil düzenleyici ve uygulayıcı işlev üstlenen teknik bir kamu otoritesidir.
Ancak fiiliyatta durum farklıdır. Bankalar, şirketler, ihracatçılar ve finans kuruluşları çoğu zaman doğrudan Cumhurbaşkanı Kararları ve Bakanlık metinlerine değil, Merkez Bankası genelgelerine ve uygulama metinlerine göre işlem yapmaktadır.
Bu, Türk kambiyo mevzuatının hukuki düzenleme ile operasyonel gerçeklik arasındaki en belirgin gerilim alanıdır — ve hukuki açıdan tartışmalıdır. Zira genelge ile yeni bir yükümlülük ihdas edilmesi mümkün değildir; düzenleyici işlemlerin dayanağının üst hukuk kurallarında açıkça gösterilmesi gerekir.
Sonuç: Türk kambiyo mevzuatını doğru anlamak, yalnızca mevzuat hükümlerini değil; yetki mimarisini, idari yapılanmayı ve uygulama pratiğini birlikte değerlendirmeyi gerektirir.
Somut örnek: ihracat bedeli satış zorunluluğu
Merkez Bankası'nın konumundan doğan gerilim, teorik bir tartışma değildir. Bugün yürürlükte olan bir düzenlemede birebir görülebilir.
1 · Yükümlülük Tebliğ ile kondu. Yurda getirilen ihracat bedelinin belirli bir oranının bankaya satılması zorunluluğu, 2018-32/48 sayılı Tebliğ ile düzenlenmişti. Oran %80 idi.
2 · Yükümlülük Tebliğ ile kaldırıldı. Aynı düzenleme 31.12.2019 tarihinde yürürlükten kaldırıldı. Böylece satış zorunluluğu, kendisini getiren norm düzeyinde ortadan kalkmış oldu.
3 · Yükümlülük Genelge ile geri geldi. Buna karşılık, TCMB İhracat Genelgesi ile yurda getirilen ihracat bedellerinin belirli bir oranının Merkez Bankasına satılması öngörülmektedir. Bu oran hâlen yürürlüktedir.
Ortaya çıkan soru
Üst norm olan Tebliğ ile kaldırılmış bir yükümlülük, daha alt düzeydeki genelge ile yeniden getirilebilir mi?
Bu sorunun hukuki dayanağı tartışmalıdır. İki noktada:
Birincisi — düzenleyici işlemin şekli. 32 sayılı Karar'ın 1. maddesinin ikinci fıkrasında düzenleyici işlemlerin şekli belirlenmiştir. Genelge, hukuki niteliği itibarıyla Tebliğ düzeyinde bir düzenleyici işlem değildir. Buna rağmen uygulamada istisnalar, terkin oranları ve ihracat bedellerinin Merkez Bankasına satış oranları Genelge hükümleri çerçevesinde belirlenmektedir.
İkincisi — düzenlemeyi yapacak merci. Kaldı ki burada, TCMB tarafından yayımlanan İhracat Genelgesinin, 32 sayılı Karar'ın 1. maddesinin ikinci fıkrası hükmü gereğince Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanması gerekmektedir.
Ama uygulama başka türlü işliyor
Hukuki tartışma ayrı bir zeminde ele alınabilir; uygulama gerçekleri ise kendi bağımsız çerçevesinde değerlendirilmelidir. Uygulayıcılar TCMB İhracat Genelgesi hükümlerini esas alarak işlem yapmakta ve bankacılık sistemindeki işlemler bu çerçevede yürütülmektedir.
İhracatçı için sonuç: normlar hiyerarşisi tartışması akademik olarak sürse de, 1567 sayılı Kanun kapsamında yaptırım riskine maruz kalmamak için öncelikli adım, mevcut düzenlemelere uygun işlem yapmaktır.
Kambiyo mevzuatı sizi ilgilendiriyor mu?
Beş soru. Biri bile "evet" ise, kambiyo mevzuatı sizin ilgi alanınıza girer.
- Döviz gelirim var mı? (ihracat, hizmet, navlun, turizm)
- Yurt dışına dövizle veya Türk lirası ile ödeme yapıyor muyum?
- Dövizle sözleşme imzalıyor muyum?
- Döviz kredisi kullanıyor muyum?
- Altın, kıymetli maden, kripto para veya transfer işlemlerim var mı?
Üç halka. Mevzuat toplumun tamamını kapsar, ama etkileşim düzeyi farklıdır.
Bu alanı yöneten düzenlemeler
Kanun
- 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun (20.02.1930)
Cumhurbaşkanı Kararları
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar (11.08.1989)
- Ham Elmas Dış Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar
Tebliğler
- 2008-32/34 — Genel Esaslar
- 2008-32/35 — Kıymetli Madenler
- 2018-32/45 — Yetkili Müesseseler
- 2018-32/48 — İhracat Bedelleri
- 2023/1 — Kıymetli Maden Standartları ve Rafineriler
- 2006/1 — Ham Elmas Dış Ticareti
Genelgeler
- HMB: mali güç tevsiki · yetkili müessese bilgi sistemi · kamera ve görüntü kayıt · rafineri kurumsal yönetimi · aracı kurum şube açma · çekili kıymetli madenler
- TCMB: İhracat · Sermaye Hareketleri · Görünmeyen İşlemler · 1-M sayılı Genelge
Kıymetli madenler, 1954 yılında yapılan değişiklikle 1567 sayılı Kanun kapsamına dâhil edilmiştir. Kambiyo kontrol sistemi o tarihten itibaren yalnızca döviz işlemlerini değil, değer saklama aracı niteliğindeki varlıkları da kapsar.
Diğer hukuk alanlarıyla kesişim
Kambiyo mevzuatı izole bir yapı değildir; ticari hayatın merkezinde yer alan ve birçok temel kanunla sürekli etkileşim içinde bulunan bir kesişim alanıdır. Bir kambiyo ihlali çoğu zaman tek başına ortaya çıkmaz; vergi, gümrük, kaçakçılık veya kara para aklama gibi farklı risk alanlarını da beraberinde getirir.
| Kanun | Kesişim noktası |
|---|---|
| 5549 | 1567 sayılı Kanun paranın giriş-çıkışının usule uygunluğunu, 5549 ise paranın kaynağının hukuka uygunluğunu denetler. İşlem şeklen uygun olsa dahi kaynağı suç geliri ise aklama suçu gündeme gelebilir; ayrıca 5237 sayılı TCK m.282 uygulama alanı bulur. |
| 5607 | Temel ayrım, fiilin "kambiyo kabahati" mi yoksa "kaçakçılık suçu" mu olduğudur. Hatalı nitelendirme, yalnızca idari para cezası ile sonuçlanabilecek bir fiilin hapis cezası ve müsadere ile sonuçlanmasına yol açabilir. |
| 213 | Kambiyo işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, dövizli alacak ve borçların yıl sonu değerlemesi, kur farklarının gelir veya gider kaydı VUK hükümlerine tabidir. |
| 6183 | 1567 sayılı Kanun kapsamında kesilen idari para cezaları, kesinleştiği andan itibaren kamu alacağı niteliği kazanır ve cebri icra yoluyla tahsil edilir. |
| 4458 | Nakit beyan yükümlülüğü ve kıymetli maden taşınması, kambiyo ile gümrüğün kesişim alanıdır. Kambiyo kuralları sınırı çizer; Gümrük Kanunu bu kuralların fiilen uygulanmasını sağlar. |
| 6362 | Kıymetli madenlerin ithalatı ve borsada işlem görmesi sermaye piyasası düzenlemelerine tabidir. Yabancı menkul kıymetlerin alım-satımı ve yatırım fonları da kapsamdadır. |
| 4875 | Yabancı yatırımcının kâr ve ana para transferine ilişkin serbestiyi güvence altına alır. Yabancı sermaye hareketleri doğrudan kambiyo mevzuatının uygulamasına dâhil olur. |
| 5326 | 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki yaptırımlar suç değil kabahat niteliğindedir. Zamanaşımı, indirim, ödeme ve itiraz usulleri Kabahatler Kanunu'na tabidir. |
| 6102 | Tacirin basiretli davranma yükümlülüğü (m.18/2), kambiyo mevzuatını bilme ve uygulama sorumluluğunu da kapsar. |
| 2577 | Dikkat: kambiyo mevzuatı kapsamındaki idari para cezalarına karşı başvuru yolu idari yargı değildir. Başvuru, Kabahatler Kanunu uyarınca Sulh Ceza Hâkimliğine yapılır. |
| 5411 | Bankalar, kambiyo işlemlerinin uygulanmasında aracı ve fiilen ön denetleyici rol üstlenir. Kambiyo mevzuatına aykırı işlem yapan banka veya bankacıya da 1567 sayılı Kanun'un 3/1 maddesi uyarınca yaptırım uygulanır. |
| Dış Ticaret Rejimi | Kambiyo mevzuatı bedel hareketini, dış ticaret rejimi eşya hareketini düzenler; ikisi tamamlayıcıdır. İhracatın dış ticaret mevzuatına uygun gerçekleştirilmesi, ihracat bedelinin yurda getirilmesi yükümlülüğünün doğması için ön şarttır. |
Aynı fiil, eş zamanlı olarak idari yaptırım, vergi ziyaı, kaçakçılık suçu veya aklama suçu doğurabilir.
Yaptırıma maruz kalmamak için yedi adım
Kambiyo yaptırımlarından kaçınmak için mevzuatı ezberlemek değil, doğru iş yapma refleksi kazanmak gerekir. Sahada sorun yaşayan firmaların büyük çoğunluğu kötü niyetli değildir; bilgi eksikliği nedeniyle istemeden yaptırımlarla karşılaşır.
Dövizle temas haritanızı çıkarın
Yukarıdaki beş soruya net cevap verin. Nerede dövizle temas ettiğinizi bilmeden risk yönetilemez.
İhracat bedeli takip sistemi kurun
Kambiyo yaptırımları en çok ihracat bedellerinin yurda getirilmemesinden kaynaklanır. Her ihracat için bedel takip çizelgesi tutun ve bizzat takip edin; süreleri izleyin, aracı bankayla iletişimi kesmeyin, yetkili mercilerden gelen yazılara süresinde cevap verin.
Banka üzerinden işlem disiplini geliştirin
Yurt dışından efektif olarak nasıl ihracat bedeli getirileceğini bilin. Firma işlemlerini şahsi hesaplar üzerinden yapmayın. Yurt dışı ödemelerini ticari mahiyetine uygun açıklamalarla yapın. Bankaya talimatları sözlü değil yazılı verin.
Dövizle sözleşme kontrol mekanizması kurun
Her dövizle sözleşme hukuka uygun olmayabilir. Tarafların yerleşiklik durumlarını inceleyin, sözleşme konusunda kısıtlama olup olmadığını araştırın, istisna kapsamına giren işlemleri belirleyin.
Kambiyo uyum dosyası oluşturun
Her firmada bulunması gerekenler: döviz hesap sözleşmeleri · ihracat bedeli kapatma belgeleri · döviz kredisi sözleşmeleri · yurt dışı ödeme belgeleri · gümrük beyannameleri · banka dekontları · sözleşmeler.
Personelinizi düzenli eğitin
Muhasebe, finans ve dış ticaret alanında çalışan profesyoneller kambiyo sürelerini, bildirim yükümlülüklerini ve yanlış transferin sonuçlarını bilmelidir. En çok yaptırım "iyi niyetli personel hatası"ndan kaynaklanır.
Kambiyo danışmanlığıyla çalışın
Kambiyo mevzuatı kendi başına bir alandır. Vergi danışmanlığı, gümrük müşavirliği ve kambiyo birbirinin yerine geçmez.
Temel ilkeler
Kambiyo cezası almamak için dövize değil, mevzuata hâkim olmak gerekir.
- Kambiyo mevzuatı sonradan düzeltmeye izin vermez. Baştan doğru yapmak gerekir.
- Kambiyo uyumu bir muhasebe işi değil, bir kurumsal yönetim meselesidir.
- Eş dost tavsiyesiyle değil, mevzuatı bilerek işlem yapılmalıdır.
- Güncel bilgi sahibi olmak altın değerindedir.
Sık sorulan sorular
İhracat bedelinin yurda getirilme süresi kaç gündür?
İstisnalar hariç olmak üzere, fiilî ihraç tarihinden itibaren 180 gündür (04.09.2018 tarihli ve 2018-32/48 sayılı Tebliğ).
İhracat bedeli süresinde getirilmezse ne olur?
Yurda getirilmeyen bedelin rayiç değerinin %5'i oranında nispi idari para cezası uygulanır. Yabancı para üzerinden hesaplama yapılması hâlinde fiil tarihindeki Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır.
Karar kesinleşmeden bedeli getirirsem ne olur?
İdari para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacağını yurda getirenlere 1567 sayılı Kanun'un 3/1 maddesi uyarınca idari para cezası verilir; ancak bu ceza, yurda getirilmesi gereken paranın %2,5'inden fazla olamaz.
Süreç nasıl işler?
Aracı bankaca, süre sonundan itibaren 5 işgünü içinde vergi dairesine açık ihracat hesabı bildirilir. Vergi dairesince ihracatçıya 90 günlük ihtarname gönderilir. İhracatçı verilen sürede veya ek sürelerde açık hesabını kapatmalıdır. Kalan açık hesaplar Cumhuriyet savcılığına intikal ettirilir; idari para cezası kararını Cumhuriyet savcısı verir. Bu yönüyle klasik idari yaptırım modelinden farklıdır.
Kambiyo idari para cezasına nasıl itiraz edilir?
Başvuru yolu idari yargı değildir. Tebliğden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hâkimliğine başvurulabilir; başvuru yapılmazsa karar kesinleşir. Hâkimlik kararına karşı 7 gün içinde bir üst numaralı Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz edilir.
Cezayı erken ödersem indirim var mıdır?
Kabahatler Kanunu'nun 17/6. maddesi uyarınca, idari para cezasının bir ay içinde peşin ödenmesi hâlinde %25 indirim uygulanır.
Aynı ihlali tekrar edersem ne olur?
Aynı kabahatin, ceza kararının kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde tekrarı hâlinde idari para cezası iki kat uygulanır.
Yetki belgesi olmadan faaliyet göstermenin yaptırımı nedir?
Faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu alanlarda izinsiz faaliyette bulunanlar hakkında idari para cezasının yanı sıra iş yerindeki tüm faaliyetlerin durdurulması yaptırımı öngörülmüştür. 2026 yılı için öngörülen idari para cezası 719.030 TL – 3.595.198 TL aralığındadır. İş yerindeki tüm faaliyetler bir ay süreyle durdurulur; durdurma işlemleri Hazine ve Maliye Bakanlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir. Kararın kesinleşmesini izleyen beş yıl içinde tekerrür hâlinde ceza üst sınırdan uygulanır; iş yerinin münhasıran bu faaliyet için açıldığı anlaşılırsa tüm faaliyetler sürekli olarak durdurulur ve ceza üst sınırdan uygulanır.
Kambiyo cezalarında zamanaşımı süresi nedir?
Nispi idari para cezalarında soruşturma zamanaşımı süresi 8 yıldır. Kesinleşmiş idari para cezalarının tahsilinde zamanaşımı, cezanın miktarına göre üç yıldan yedi yıla kadar değişir.
Kambiyo cezası adli sicile işler mi?
Hayır. Bu cezalar hapis cezasına çevrilemez ve adli sicile işlenmez.
Mevzuat değişir; bu sayfa da değişir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Kambiyo ve kıymetli madenler mevzuatı; tebliğ, genelge ve talimat düzeyinde yıl içinde birden çok kez güncellenebilen bir alandır. Bir kural, bu katmanların herhangi birinde değişebilir.
işaretli tutar, oran, eşik ve süreler değişkendir. Bir kısmı her yıl yeniden değerleme oranı doğrultusunda, bir kısmı genelge veya kurul kararı ile değişir. Bu sayfada yer alan hiçbir sayısal değeri teyit etmeden esas almayınız.
Hiçbir işlemi bu sayfaya dayanarak yapmayınız. Her işlem öncesinde mevzuatın son hâlini teyit ediniz. Güncel metinlere mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
Bu düzenlemelerin madde madde değerlendirmesi ve uygulama örnekleri, kurucumuzun ortak yazarlığıyla yayımlanan Kambiyo Mevzuatı Rehberi'nde (R. Bülent Demirbağ / M. Abdullah Türkkan, Vedat Kitapçılık, 2026) yer alır.
İlgili Çalışma Alanları
Dış Ticaret, Gümrük ve Lojistik
Regülasyon, Uyum ve Özel Projeler
Uyuşmazlık Çözümü ve Davalar
İlgili Sektörler
Rafineriler
Kıymetli Madenler Aracı Kuruluşları
İthalat ve İhracatçılar
Süreler kısadır.
İhracat bedeli, fiilî ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilir. Süresinde getirilmeyen bedelin rayiç değerinin %5'i oranında nispi idari para cezası uygulanır.
İletişim →